2η Ενότητα

2η Ενότητα, Θυσία για την πατρίδα 

Ὥστε προσήκει τούτους εὐδαιμονεστάτους ἡγεῖσθαι,	Επομένως ταιριάζει να θεωρούμε αυτούς πάρα πολύ ευτυχισμένους,
οἵτινες ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων κινδυνεύσαντες	οι οποίοι αφού κινδύνευσαν για τα πιο μεγάλα και τα πιο ωραία
οὕτω τὸν βίον ἐτελεύτησαν,	έτσι τελείωσαν τη ζωή τους,
οὐκ ἐπιτρέψαντες περὶ αὑτῶν τῇ τύχη	χωρίς να εμπιστευτούν τους εαυτούς τους στην τύχη
οὐδ’ ἀναμείναντες τὸν αὐτόματον θάνατον,	ούτε να περιμένουν τον φυσικό θάνατο,
ἀλλ’ ἐκλεξάμενοι τὸν κάλλιστον.	αλλά με το να προτιμήσουν τον πιο ωραίο.
Καὶ γὰρ τοι ἀγήρατοι μὲν αὐτῶν αἱ μνῆμαι,	Και γι’ αυτό βέβαια είναι αγέραστες οι μνήμες τους
ζηλωταὶ δὲ ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων αἱ τιμαί·	και αξιοζήλευτες οι τιμές τους απ’ όλους τους ανθρώπους·
οἵ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί,	αυτοί πενθούνται λόγω της φύσης τους ως θνητοί,
ὑμνοῦνται δὲ ὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν.	εξυμνούνται όμως ως αθάνατοι εξαιτίας της γενναιότητάς τους.
καὶ γὰρ τοι θάπτονται δημοσίᾳ,	Και γι’ αυτό βέβαια θάβονται με δημόσια φροντίδα
καὶ ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου,	και καθιερώνονται προς τιμή τους αγώνες δύναμης και σοφίας και πλούτου,
ὡς ἀξίους ὄντας τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ τετελευτηκότας	με την ιδέα ότι (επειδή) είναι άξιοι αυτοί που έχουν σκοτωθεί στον πόλεμο
ταῖς αὐταῖς τιμαῖς καὶ τοὺς ἀθανάτους τιμᾶσθαι.	να τιμούνται με τις ίδιες τιμές με τους αθάνατους.
Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτοὺς καὶ μακαρίζω τοῦ θανάτου καὶ ζηλῶ,	Εγώ λοιπόν και τους καλοτυχίζω και τους ζηλεύω για τον θάνατό τους
καὶ μόνοις τούτοις ἀνθρώπων οἶμαι κρεῖττον εἶναι γενέσθαι,	και νομίζω ότι μόνο αυτοί από τους ανθρώπους αξίζει περισσότερο να ζήσουν,
οἵτινες, ἐπειδὴ θνητῶν σωμάτων ἔτυχον,	οι οποίοι, αφού έλαβαν θνητά σώματα,
ἀθάνατον μνήμην διὰ τὴν ἀρετήν αὑτῶν κατέλιπον.	κληροδότησαν αθάνατη μνήμη λόγω της ανδρείας τους.

 

 

Νοηματική απόδοση

Ο Λυσίας στο απόσπασμα του λόγου που διαβάσαμε προσπαθεί να απαλύνει τον πόνο των συγγενών που έχασαν τα αγαπημένα τους πρόσωπα στον Κορινθιακό πόλεμο. Αρχικά αναφέρει πως πρέπει  να θεωρούνται πολύ ευτυχισμένοι αυτοί που δώσανε τη  ζωής τους στον αγώνα υπέρ της πατρίδας, καθώς επέλεξαν να μην φυγομαχήσουν για να σώσουν τις ζωές τους, αλλά προτίμησαν να ριχθούν με ηρωισμό στον αγώνα για την ελευθερία της. Αυτή η ενέργεια τους οδήγησε στην εξασφάλιση της υστεροφημίας, καθώς έτσι κατάφεραν να αφήσουν ανεξίτηλη την ύπαρξή τους τόσο στη μνήμη των ανθρώπων όσο και στο χρόνο. Μάλιστα είναι τόσο αναγνωρίσιμη η συμβολή τους στο καλό της πατρίδας που απολαμβάνουν ιδιαίτερες τιμές, όπως ο δημοσία δαπάνη ενταφιασμός τους αλλά και η διοργάνωση διάφορων εκδηλώσεων με σκοπό να τιμηθεί η μνήμη τους. Τέλος ο Λυσίας θεωρεί ότι μόνο αυτοί δικαιούνται να τιμούνται όμοια με τους αθανάτους, αφού, αν και γεννήθηκαν έχοντας ανθρώπινη φύση, κατάφεραν μέσω της γενναιότητάς τους να κερδίσουν την αιώνια δόξα των ανθρώπων.

 

Συντακτική ανάλυση

 

Ὥστε προσήκει τούτους εὐδαιμονεστάτους ἡγεῖσθαι: Κύρια πρόταση

προσήκει: Ρήμα (απρόσωπο). ἡγεῖσθαι: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο του απρόσωπου ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου εννοείται το ἡμᾶς (ετεροπροσωπία). τούτους: Αντικείμενο του απαρεμφάτου. εὐδαιμονεστάτους: Κατηγορούμενο στο τούτους.

 

οἵτινες ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων κινδυνεύσαντες οὕτω τὸν βίον ἐτελεύτησαν, οὐκ ἐπιτρέψαντες περὶ αὑτῶν τῇ τύχῃ οὐδ’ ἀναμείναντες τὸν αὐτόματον θάνατον, ἀλλ’ ἐκλεξάμενοι τὸν κάλλιστον: Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική στο τούτους (εναλλακτικά: αναφορική αιτιολογική πρόταση)

ἐτελεύτησαν: Ρήμα. οἵτινες: Υποκείμενο. τὸν βίον: Αντικείμενο του ρήματος. κινδυνεύσαντες: Χρονική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων: Εμπρόθετοι προσδιορισμοί της υπεράσπισης. οὕτω: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. ἐπιτρέψαντες - ἀναμείναντες - ἐκλεξάμενοι: Τροπικές μετοχές συνημμένες στο υποκείμενο του ρήματος. τῇ τύχῃ: Αντικείμενο της μετοχής ἐπιτρέψαντες. περὶ αὑτῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς. θάνατον: Αντικείμενο στη μετοχή ἀναμείναντες. τὸν αὐτόματον: Επιθετικός προσδιορισμός στο θάνατον. τὸν κάλλιστον: Αντικείμενο στη μετοχή ἐκλεξάμενοι.

 

Καὶ γάρ τοι ἀγήρατοι μὲν αὐτῶν αἱ μνῆμαι, ζηλωταὶ δὲ ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων αἱ τιμαί: Κύρια πρόταση

Ως ρήμα εννοείται το εἰσί ή το ἔσονται. αἱ μνῆμαι / αἱ τιμαί: Υποκείμενα του ρήματος. ἀγήρατοι: Κατηγορούμενο στο αἱ μνῆμαι. ζηλωταὶ: Κατηγορούμενο στο αἱ τιμαί. αὐτῶν: Γενική αντικειμενική στο αἱ μνῆμαι. ὑπὸ ἀνθρώπων: Εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου. πάντων: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο ἀνθρώπων.

 

οἳ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί: Κύρια πρόταση

πενθοῦνται: Ρήμα. οἳ: Υποκείμενο. θνητοί: Κατηγορούμενο. διὰ τὴν φύσιν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας.

 

ὑμνοῦνται δὲ ὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν: Κύρια πρόταση

ὑμνοῦνται: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το οἳ. ἀθάνατοι: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο του ρήματος. διὰ τὴν ἀρετήν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας.

 

Καὶ γάρ τοι θάπτονται δημοσίᾳ: Κύρια πρόταση

θάπτονται: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το οὗτοι. δημοσίᾳ: Δοτική του τρόπου.

 

καὶ ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου, ὡς ἀξίους ὄντας τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ τετελευτηκότας ταῖς αὐταῖς τιμαῖς καὶ τοὺς ἀθανάτους τιμᾶσθαι: Κύρια πρόταση

τίθενται: Ρήμα. ἀγῶνες: Υποκείμενο. ἐπ’ αὐτοῖς: Εμπρόθετος προσδιορισμός της τιμής. ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου: Γενικές αντικειμενικές από το ἀγῶνες. ὡς ὄντας: Αιτιολογική μετοχή, υποκειμενικής αιτιολογίας. τοὺς τετελευτηκότας: Επιθετική μετοχή ως υποκείμενο της μετοχής ὄντας. τοὺς ἀθανάτους: Υποκείμενο στη μετοχή ὄντας. ἀξίους: Κατηγορούμενο στα υποκείμενα της μετοχής ὄντας. τιμᾶσθαι: Απαρέμφατο της αναφοράς μέσω του επιθέτου ἀξίους. Ως υποκείμενα του απαρεμφάτου τίθενται τα τοὺς τετελευτηκότας - τοὺς ἀθανάτους. τιμαῖς: Δοτική του μέσου. ταῖς αὐταῖς: Επιθετικός προσδιορισμός στο τιμαῖς. τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ: Επιθετικός προσδιορισμός στο τετελευτηκότας. ἐν τῷ πολέμῳ: Εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου (χρονική διάρκεια).

 

Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτοὺς καὶ μακαρίζω τοῦ θανάτου: Κύρια πρόταση

μακαρίζω: Ρήμα. Ἐγὼ: Υποκείμενο. αὐτοὺς: Αντικείμενο. τοῦ θανάτου: Γενική της αιτίας.

 

καὶ ζηλῶ: Κύρια πρόταση

ζηλῶ: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το Ἐγὼ και ως αντικείμενο το αὐτοὺς.

 

καὶ μόνοις τούτοις ἀνθρώπων οἶμαι κρεῖττον εἶναι γενέσθαι: Κύρια πρόταση

οἶμαι: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἐγώ. κρεῖττον εἶναι: Ειδικό απαρέμφατο ως αντικείμενο ρήματος (πρόκειται για απρόσωπη έκφραση). γενέσθαι: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο της απρόσωπης έκφρασης. τούτοις: Δοτική προσωπική στην απρόσωπη έκφραση. μόνοις: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τούτοις. ἀνθρώπων: Γενική διαιρετική.

 

οἵτινες ἀθάνατον μνήμην διὰ τὴν ἀρετὴν αὑτῶν κατέλιπον: Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική στο μόνοις τούτοις

κατέλιπον: Ρήμα. οἵτινες: Υποκείμενο ρήματος. μνήμην: Αντικείμενο ρήματος. ἀθάνατον: Επιθετικός προσδιορισμός στο μνήμην. διὰ τὴν ἀρετὴν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας. αὑτῶν: Γενική κτητική.

 

ἐπειδὴ θνητῶν σωμάτων ἔτυχον: Δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση

ἔτυχον: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το οὗτοι. σωμάτων: Αντικείμενο ρήματος. θνητῶν: Επιθετικός προσδιορισμός στο σωμάτων.

Απαντήσεις στις ερωτήσεις της σελίδας 16 του σχολικού βιβλίου:

1) Ποιοι αξίζουν, σύμφωνα με το κείμενο, να θεωρούνται πραγματικά ευδαίμονες και γιατί;

 
Απάντηση:  Ο Λυσίας στον επιτάφιο λόγο που μελετήσαμε υποστηρίζει ότι εκείνοι που αξίζουν να θεωρούνται πραγματικά ευδαίμονες είναι όσοι θυσίασαν τη ζωή τους για την ελευθερία της πατρίδας. Αυτοί προτίμησαν να ριχτούν στη μάχη για την υπεράσπισή της με ηρωισμό παρά το φόβο του θανάτου και δεν επέλεξαν να περιμένουν το φυσικό θάνατο που επέρχεται με το πέρασμα των χρόνων. Με αυτήν τους την ενέργεια κατάφεραν να εξασφαλίσουν την υστεροφημία και την αιώνια μνήμη, ως άξιοι αγωνιστές. Αυτός είναι και ο λόγος που πρέπει να θεωρούνται από ολους ευτυχισμένοι.

2) Για ποιους λόγους οι νεκροί πολεμιστές της πόλης θεωρούνται άξιοι ιδιαίτερων τιμών;

Απάντηση: Οι νεκροί πολεμιστές της πόλης τιμώνται με ιδιαίτερο τρόπο και απολαμβάνουν τιμές που μοιάζουν με εκείνες που προσφέρονται στους θεούς. Αιτία αυτής της μεγαλοπρεπούς στάσης απέναντί τους είναι ο ηρωισμό, η γενναιότητα, το ήθος και η ανδρεία που επέδειξαν στον αγώνα για την ελευθερία της πατρίδας. Με αυτό τον τρόπο δεν αποδείχθηκαν απλά αντάξιοι των περιστάσεων που επέβαλε η υπεράσπιση της πατρίδας, αλλά έγιναν και πρώτυπο συμπεριφοράς για όλους τους πολίτες, μικρούς και μεγάλους. Επομένως, δικαίως δεν μνημονεύονται ως κοινοί θνητοί, αλλά τιμώνται με εξέχουσες εκδηλώσεις. 

 
3) "οἱ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί, ὑμνοῦνται δὲὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν": Να σχολιάσετε τη χρήση του σχήματος της αντίθεσης στο απόσπασμα.

Απάντηση: Ο Λυσίας με τη χρήση του σχήματος της αντίθεσης σε αυτό το σημείο επιθυμεί να τονίσει πόσο τιμητική είναι η αυτοθυσία και ο ηρωισμός των πολεμιστών που χάνουν τη ζωή τους για την πατρίδα. Οι άνθρωποι αυτοί, αν και έχουν θνητή φύση, καταφέρνουν με τη γενναιότητά τους να παραμείνουν χαραγμένοι για πάντα στη μνήμη των ανθρώπων και να γράψουν με χρυσά γράμματα το όνομά τους στην ιστορία, καθώς υπερασπίστηκαν την πατρίδα τους με το ίδιο τους το αίμα. Αυτή η στάση ζωής εξυψώνει την ανάμνηση ενός κοινού ανθρώπου σε αιώνιο θαυμασμό, όμοιο με εκείνον που αποδίδεται στους θεούς.

4) Σε ποιες περιπτώσεις και με ποιες εκδηλώσεις τιμώνται στις μέρες μας όσοι θυσιάζονται για την πατρίδα; Ποιες ομοιότητες και διαφορές διακρίνετε σε σχέση με όσα αναφέρονται στο κείμενο;

Απάντηση: Οι άνθρωποι που χάνουν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια επιτέλεσης του καθήκοντος για την πατρίδα (π.χ. στρατιωτικοί, αστυνομικοί, πυροσβέστες κ.ά) τιμώνται ακόμη και σήμερα με μία σειρά εκδηλώσεων. Η τέλεση της νεκρώσιμης ακολουθίας με δημόσια δαπάνη, η απόδοση τιμών από στρατιωτικά αγήματα ή φιλαρμονική ορχηστρά, η παρασημοφόρηση και η κατάθεση στεφάνων αποτελούν μόνο μερικούς από τους τρόπους με τους οποίους η πολιτεία αποδίδει ελάχιστο φόρο τιμής στα άτομα αυτά. Από τα παραπάνω διαπιστώνουμε ότι, παρά το πέρασμα των χρόνων, υπάρχουν αρκετές ομοιότητες με τον τρόπο που οι αρχαίοι τιμούσαν αντίστοιχα πρόσωπα. Η μόνη διαφορά  εντοπίζεται στο ότι σπάνια στις μέρες θα διοργανωθούν αγώνες ή άλλου τέτοιου είδους εκδηλώσεις γι' αυτό το σκοπό, κάτι που στην αρχαιότητα συνέβαινε συχνά, όπως μας αναφέρει ο Λυσίας στο απόσπασμα του λόγου του.

Β1. Λεξιλογικά Ετυμολογικά

Απαντήσεις στις ασκήσεις της σελίδας 16 του σχολικού βιβλίου

Να συμπληρώσετε  την τρίτη στήλη με τις κατάλληλες λέξεις της α.ε. και να γράψετε στην τέταρτη στήλη, όπου χρειάζεται, τι δηλώνουν:

Απάντηση: 

πρωτότυπη	κατάληξη	παρ. λέξη	δηλώνει
γίγνομαι	-εύς	ὁ γονεύς	πρόσωπο που ενεργεί
	-σις	ἡ γένεσις	ενέργεια
ἡγοῦμαι	-της	ὁ ἡγέτης	πρόσωπο που ενεργεί
	-μών	ὁ ἡγεμὼν	πρόσωπο που ενεργεί
θάπτω	-ή	ἡ ταφὴ	ενέργεια
τίθημι	-σις	ἡ θέσις	κατάσταση
τιμῶ	-της	ὁ τιμητὴς	πρόσωπο που ενεργεί
	-σις	ἡ τίμησις	ενέργεια
	-μα	τὸ τίμημα	αποτέλεσμα ενέργειας
τρέπω	-ή	ἡ τροπὴ	ενέργεια
	-ος	ὁ τρόπος	ενέργεια
τυγχάνω	-η	ἡ τύχη	κατάσταση
φύω	-σις	ἡ φύσις	κατάσταση

 

1) Να γράψετε ουσιαστικά της α.ε. παράγωγα των ρ. μένω, ἐκλέγω και ποιῶ και να τα εντάξετε σε κατηγορίες ανάλογα με αυτό που δηλώνουν

Απάντηση: 

πρόσωπο που ενεργεί: ὁἐκλέκτωρ, ὁ ποιητής

αποτέλεσμα ενέργειας: τὸ ποίημα

ενέργεια: ἡἐκλογή, ἡ ποίησις

κατάσταση: ἡ μονή

2) Να σχηματίσετε σύνθετα της α.ε. με τις λέξεις που δίνονται:

 

Απάντηση:

αὐτὸς + τέλος: ὁ αὐτοτελής

αὐτὸς + χεὶρ: ὁ αὐτόχειρ

αὐτὸς + σχέδιος: ὁ αὐτοσχέδιος

αὐτὸς + ὁρῶ: ὁ αὐτόπτης (πβ. ν.ε.: ο αυτόπτης μάρτυρας)