1η Ενότητα

 Η Ελένη και η καταστροφή της Τροίας 

 

Αρχαία	Μετάφραση
Εἰ ἐν Ἰλίῳ Ἑλένη ἦν,	Αν η Ελένη βρισκόταν στην Τροία,
ἀπέδοντο ἄνα αὐτὴν τοῖς Ἕλλησιν οἱ Τρῶες,	Οι Τρώες που την έδιναν στους Έλληνες,
ἑκόντος γε ἤ ἄκοντος Ἀλεξάνδρου.	Με τη θέληση ή χωρίς τη θέληση του Αλέξανδρου.
Οὐ γὰρ δὴ οὕτω γε φρενοβλαβής ἦν Πρίαμος οὐδὲ οἱ ἄλλοι Τρῶες,	Γιατί βέβαια δεν ήταν τόσο παράφρονας ο Πρίαμος ούτε οι άλλοι Τρώες,
ὥστε τοῖς σφετέροις σώμασι καὶ τοῖς τέκνοις καὶ τῇ πόλει κινδυνεύειν ἐβούλοντο,	Ώστε να θέλουν να βάζουν σε κίνδυνο τη ζωή τη δική τους και των παιδιών τους και της πόλης τους,
ὅπως Ἀλέξανδρος Ἑλένῃ συνοικῇ.	Για να ζει ο Αλέξανδρος μαζί με την Ελένη.
Εἰδὲ τοι καὶ ἐν τοῖς πρώτοις χρόνιος ταῦτα ἐγίγνωσκον,	Κι αν βέβαια και στα πρώτα χρόνια είχαν αυτή τη γνώμη,
Ἐπεὶ πολλοὶ μὲν τῶν ἄλλων Τρώων, μάλιστα δὲ οἱ αὑτοῦ υἱεῖς.	Όταν πολλοί άλλοι Τρώες και μάλιστα και τα παιδιά του,
ὁπότε συμμίσγοιεν τοῖς Ἕλλησιν, ἀπώλλυντο,	Σκοτώνονταν όσες φορές συγκρούονταν με τους Έλληνες,
Πρίαμος, εἰ καὶ αὐτὸς Ελένη συνώκει,	Ο Πρίαμος, ακόμη κι αν συγκατοικούσε ο ίδιος με την Ελένη,
ἀπέδωκεν ἄνα αὐτὴν Μενελάῳ,	Θα την επέστρεφε στο Μενέλαο,
ἵνα αὐτὸς καὶ οἱ ὑπήκοοι αὐτοῦ ἀπαλλαγεῖεν τῶν παρόντων κακῶν.	Για να απαλλαγούν ο ίδιος και οι υπήκοοι του από τις συμφορές της εποχής τους.
Ἀλλ' οὐ γὰρ εἶχον Ἑλένην ἀποδοῦναι	Αλλά δεν είχαν την Ελένη, για να επιστρέψουν
οὐδὲ λέγουσι ναὐτοῖς τὴν ἀλήθειαν ἐπίστευον οἱ Ἕλληνες,	Ούτε τους πίστευαν οι Έλληνες, παρόλο που αυτοί έλεγαν την αλήθεια,
ὡς μὲν ἐγὼ γνώμην ἀποφαίνομαι,	Όπως πιστεύω,
τοῦ δαιμονίου παρασκευάζοντος	Επειδή ο θεός μηχανευόταν
ὅπως πανωλεθρίᾳ ἀπολόμενοι	Με την ολοκληρωτική τους καταστροφή
καταφανὲς τοῦτο τοῖς ἀνθρώποις ποιήσωσι,	Να κάνουν ολοφάνερο στους ανθρώπους αυτό
ὡς τῶν μεγάλων ἀδικημάτων	Ότι δηλαδή για τις μεγάλες αδικίες
μεγάλαι εἰσὶ καὶ αἱ τιμωρίαι παρὰ τῶν θεῶν.	Μεγάλες είναι και οι τιμωρίες από τους θεούς.

 

Νοηματική απόδοση

Σύμφωνα με όσα μας αναφέρει στο κείμενο του, ο Ηρόδοτος έχει την άποψη ότι η Ελένη δεν βρισκόταν στην Τροία. Μάλιστα, την άποψη αυτή την τεκμηριώνει παραθέτοντας τρία διαφορετικά επιχειρήματα: α) ο Πρίαμος (Αλέξανδρος) δεν είχε κανένα δικαίωμα να παίρνει αποφάσεις που θα ήταν εις βάρος του λαού του, β) ακόμα όμως κι αν αυτό συνέβαινε, ούτε ο ίδιος ούτε οι άλλοι Τρώες ήταν τόσο αφελείς, ώστε να μάχονται και να σκοτώνονται για μια γυναίκα, και γ) έτσι βλέποντας ο Πρίαμος (Αλέξανδρος) να χάνονται συγγενικά και φιλικά πρόσωπα στον πόλεμο κατά των Ελλήνων, θα επέστρεφε την Ελένη, για να αποφύγει τα δεινά του πολέμου. Βέβαια, κατά τον ιστορικό, αν και όλα τα παραπάνω ήταν αλήθεια, οι Έλληνες δεν πίστευαν τους Τρώες, γιατί, όπως πίστευε, οι θεοί είχαν λειτουργήσει κατά τέτοιο τρόπο στην νοημοσύνη των Ελλήνων, ώστε εκείνοι (Τρώες) να τιμωρηθούν για όλα τα αμαρτήματα που κάναν. Με αυτό τον τρόπο κατά τον Ηρόδοτο θα αποδεικνύονταν στους ανθρώπους, πως για τα μεγάλα σφάλματα, μεγάλες είναι και οι τιμωρίες των θεών.

 

Συντακτική ανάλυση

 

Εἰ ἐν Ἰλίῳ Ἑλένη ἦν: Δευτερεύουσα υποθετική πρόταση

ἦν: Ρήμα. Ἑλένη: Υποκείμενο. ἐν Ἰλίῳ: Εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο.

 

ἀπέδοντο ἄνα αὐτὴν τοῖς Ἕλλησιν οἱ Τρῶες, ἑκόντος γε ἢ ἄκοντος Ἀλεξάνδρου.: Κύρια πρόταση, ως απόδοση του υποθετικού λόγου, που εκφράζει το μη πραγματικό (Υπόθεση: εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου. Απόδοση: δυνητική οριστική: ἀπέδοντο ἂν).

ἀπέδοντο ἂν: Ρήμα. οἱ Τρῶες: Υποκείμενο. αὐτὴν: Άμεσο αντικείμενο ρήματος. τοῖς Ἕλλησιν: Έμμεσο αντικείμενο ρήματος. ὄντος: Εννοούμενη γενική απόλυτη τροπική μετοχή. Ἀλεξάνδρου: Υποκείμενο της εννοούμενης μετοχής. ἑκόντος - ἄκοντος: Επιρρηματικά κατηγορούμενα του τρόπου.

 

Οὐ γὰρδὴ οὕτω γε φρενοβλαβὴς ἦν ὁ Πρίαμος: Κύρια πρόταση

ἦν: Ρήμα. ὁ Πρίαμος: Υποκείμενο. φρενοβλαβὴς: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. οὕτω: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού.

 

οὐδὲ οἱ ἄλλοιΤρῶες: Κύρια πρόταση

ἦσαν: Εννοείται ως ρήμα της πρότασης. οἱ Τρῶες: Υποκείμενο του ρήματος. οἱ ἄλλοι: Επιθετικός προσδιορισμός στο Τρῶες. φρενοβλαβεῖς: Εννοείται ως κατηγορούμενο του υποκειμένου.

 

ὥστ ετοῖς σφετέροις σώμασι καὶ τοῖς τέκνοις καὶ τῇ πόλει κινδυνεύειν ἐβούλοντο: Δευτερεύουσα συμπερασματική πρόταση

ἐβούλοντο: Ρήμα. ὁ Πρίαμος - οἱ Τρῶες: Εννοούνται ως υποκείμενα του ρήματος. κινδυνεύειν: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενα του απαρεμφάτου εννοούνται τα: ὁ Πρίαμος - οἱ Τρῶες (ταυτοπροσωπία). τοῖςσώμασικαὶ τοῖς τέκνοις καὶ τῇ πόλει: Αντικείμενα του απαρεμφάτου. τοῖςσφετέροις: Επιθετικός προσδιορισμός στο σώμασι.

 

ὅπως Ἀλέξανδρος Ἑλένῃ συνοικῇ: Δευτερεύουσα τελική πρόταση

συνοικῇ: Ρήμα. Ἀλέξανδρος: Υποκείμενο. Ἑλένῃ: Αντικείμενο.

 

Εἰ δέ τοι καὶ ἐντοῖς πρώτοις χρόνοις  ταῦτα ἐγίγνωσκον: Δευτερεύουσα παραχωρητική πρόταση

ἐγίγνωσκον: Ρήμα. Ως υποκείμενα του ρήματος εννοούνται τα: ὁ Πρίαμος - οἱ Τρῶες. ταῦτα: Αντικείμενο. ἐντοῖςχρόνοις: Εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου. τοῖςπρώτοις: Επιθετικός προσδιορισμός στο χρόνοις.

 

ἐπεὶ πολλοὶ μὲντῶν ἄλλων Τρώων, μάλιστα δὲ οἱ αὑτοῦ υἱεῖς ἀπώλλυντο: Δευτερεύουσα χρονική πρόταση

ἀπώλλυντο: Ρήμα. πολλοὶ - υἱεῖς: Υποκείμενα ρήματος. τῶν Τρώων: Γενική διαιρετική από το πολλοί. τῶν ἄλλων: Επιθετικός προσδιορισμός στο Τρώων. μάλιστα: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού. οἱ αὑτοῦ: Επιθετικός προσδιορισμός στο υἱεῖς. αὑτοῦ: Γενική κτητική.

 

ὁπότε συμμίσγοιεν τοῖς Ἕλλησιν: Δευτερεύουσα χρονική πρόταση

συμμίσγοιεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το οἱ Τρῶες. τοῖς Ἕλλησιν: Αντικείμενο ρήματος.

 

Πρίαμος ἀπέδωκεν ἂν αὐτὴν Μενελάῳ: Κύρια πρόταση

ἀπέδωκεν ἂν: Ρήμα. Πρίαμος: Υποκείμενο. αὐτὴν: Άμεσο αντικείμενο. Μενελάῳ: Έμμεσο αντικείμενο.

 

εἰ καὶ αὐτὸς Ἑλένῃ συνῴκει: Δευτερεύουσα παραχωρητική πρόταση

συνῴκει: Ρήμα. αὐτὸς: Υποκείμενο. Ἑλένῃ: Αντικείμενο.

 

ἵνα αὐτὸς καὶ οἱ ὑπήκοοι αὐτοῦ ἀπαλλαγεῖ εντῶν παρόντων κακῶν: Δευτερεύουσα τελική πρόταση

ἀπαλλαγεῖεν: Ρήμα. αὐτὸςκαὶ οἱ ὑπήκοοι: Υποκείμενα του ρήματος. τῶνκακῶν: Αντικείμενο ρήματος. τῶν παρόντων: Επιθετική μετοχή ως επιθετικός προσδιορισμός στο κακῶν. αὐτοῦ: Γενική αντικειμενική στο ὑπήκοοι.

 

Ἀλλ’ οὐ γὰρ εἶχον Ἑλένην ἀποδοῦναι: Κύρια πρόταση

εἶχον: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το οἱ Τρῶες. ἀποδοῦναι: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το οἱ Τρῶες (ταυτοπροσωπία). Ἑλένην: Αντικείμενο του απαρεμφάτου.

 

οὐδὲ λέγουσιν αὐτοῖς τὴν ἀλήθειαν ἐπίστευον οἱ Ἕλληνες τοῦ δαιμονίου παρασκευάζοντος: Κύρια πρόταση

ἐπίστευον: Ρήμα. οἱ Ἕλληνες: Υποκείμενο ρήματος. αὐτοῖς: Αντικείμενο ρήματος. λέγουσιν: Εναντιωματική μετοχή συνημμένη στο αντικείμενο του ρήματος. Υποκείμενο, δηλαδή, της μετοχής είναι το αὐτοῖς. παρασκευάζοντος: Γενική απόλυτη αιτιολογική μετοχή. τοῦ δαιμονίου: Υποκείμενο της μετοχής.

 

ὡςμὲν ἐγὼ γνώμην ἀποφαίνομαι: Παρενθετική αναφορική παραβολική πρόταση

ἀποφαίνομαι: Ρήμα. ἐγὼ: Υποκείμενο. γνώμην: Αντικείμενο ρήματος.

 

ὅπως πανωλεθρίᾳ ἀπολόμεν οι καταφανὲς τοῦτο τοῖς ἀνθρώποις ποιήσωσι: Δευτερεύουσα τελική πρόταση

ποιήσωσι: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το οἱ Τρῶες. τοῦτο: Αντικείμενο ρήματος. καταφανὲς: Κατηγορούμενο στο τοῦτο. τοῖς ἀνθρώποις: Δοτική αντικειμενική στο καταφανές. ἀπολόμενοι: Τροπική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. πανωλεθρίᾳ: Δοτική του τρόπου.

 

ὡς τῶν μεγάλων ἀδικημάτων μεγάλαι εἰσὶ καὶ αἱ τιμωρίαι παρὰ τῶν θεῶν: Δευτερεύουσα ειδική πρόταση ως επεξήγηση στο τοῦτο

εἰσὶ: Ρήμα. αἱ τιμωρίαι: Υποκείμενο. μεγάλαι: Κατηγορούμενο στο αἱ τιμωρίαι. παρὰ τῶνθεῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της προέλευσης. τῶν ἀδικημάτων: Γενική αντικειμενική στο αἱ τιμωρίαι. τῶν μεγάλων: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἀδικημάτων.

Απαντήσεις στις ερωτήσεις της σελίδας 10 του σχολικού βιβλίου:

1) Πώς τεκμηριώνει ο Ηρόδοτος την άποψή ότι η Ελένη δε βρισκόταν στην Τροία;

Απάντηση: Ο Ηρόδοτος, για να τεκμηριώσει την άποψη ότι η Ελένη δε βρισκόταν στην Τροία, χρησιμοποιεί τα εξής τρία επιχειρήματα. Κατά την άποψη του, ο Πρίαμος δεν είχε το δικαίωμα να λαμβάνει αποφάσεις τέτοιου είδους, οι οποίες θα έβλαπταν φανερά την ευδοκίμηση του λαού του. Επιπλέον, ούτε ο ίδιος αλλά ούτε και οι άλλοι Τρώες, πιστεύει, πως δεν ήταν τόσο αφελείς, ώστε να  θέτουν τη ζωή τους σε κίνδυνο για μια γυναίκα. Όμως, ακόμα κι αν έτσι είχαν τα πράγματα, ο Πρίαμος θα επέστρεφε την Ελένη,  όταν έβλεπε τα φιλικά και συγγενικά του πρόσωπα να υπομένουν τα δεινά του πολέμου εξαιτίας της. Συνοψίζοντας θα λέγαμε πως ο ιστορικός εξετάζει με λογικά επιχειρήματα την στάση των Τρώων, οι οποίοι, αν και λέγαν την αλήθεια, δεν γίνονταν πιστευτοί από τους Έλληνες.

2) Πού αποδίδει ο Ηρόδοτος την αδυναμία των Τρώων να πείσουν τους Έλληνες ότι η Ελένη δε βρισκόταν στα χέρια τους; 

Απάντηση: Σύμφωνα με το πρωτότυπο κείμενο, αν και οι Τρώες δεν είχα την Ελένη ώστε να την επιστρέψουν στους Έλληνες, εκείνοι δεν τους πίστευαν. Κατά τον Ηρόδοτο αυτό συνέβαινε επειδή στην υπόθεση συμμετείχε το θεῖον, δηλαδή οι θεοί, που ήθελαν με αυτόν τον τρόπο να εκδικηθούν τους Τρώες για τα σφάλματα που είχαν διαπράξει.

3) Με ποιο κίνητρο παρεμβαίνει το θεῖον στη διαμάχη Ελλήνων και Τρώων σύμφωνα με τον Ηρόδοτο;

Απάντηση: Οι Έλληνες αδυνατούν να πιστέψουν ότι οι Τρώες δεν έχουν την Ελένη. Αιτία για αυτό δεν είναι το γεγονός ότι οι Τρώες ψεύδονται αλλά η παρέμβαση των θεών. Κίνητρο αυτής της εμπλοκής τους είναι η τιμωρία των Τρώων με τέτοιον τρόπο, ώστε να γίνει σαφές σε όλους ότι για τα μεγάλα αμαρτήματα που διαπράττει κανείς, μεγάλη είναι και η τιμωρία των θεών. Αφορμή ήταν η αγνωμοσύνη των Τρώων, οι οποίοι ενώ φιλοξενήθηκαν από τον Μενέλαο στην Ελλάδα, προσπάθησαν να αρπάξουν την Ελένη.

4) Να αναζητήσετε στην Οδύσσεια περιπτώσεις τιμωρίας θνητών από θεούς. Διακρίνετε διαφορές μεταξύ Ομήρου και Ηροδότου στον τρόπο παρέμβασης του θείου; 

Απάντηση: Με την πρώτη ανάγνωση της Οδύσσειας αντιλαμβανόμαστε ότι ο Όμηρος παρουσιάζει τους θεούς να δρουν εντελώς διαφορετικά απ' ότι ο Ηρόδοτος. Οι θεοί στο έργο του μεγάλου αρχαίου ποιητή παρουσιάζονται με ανθρώπινη πλευρά. Βοηθούν όσους θνητούς έχουν την συμπάθειά τους ενώ αντιθέτως συμπεριφέρονται εχθρικά σε όσους ήρωες του έργου αντιπαθούν. Η αντιμετώπιση αυτή των θεών στον έργο του Ομήρου έρχεται σε αντίθεση με την παρουσίασή τους από τον Ηρόδοτο. Ο ιστορικός παρουσιάζει τους θεούς ως εκδικητικούς, που προσπαθούν να διατηρήσουν την τάξη, τιμωρώντας οποιονδήποτε προσπαθεί να ξεπεράσει τα όρια που προεξοφλεί η θνητή φύση. Με λίγα λόγια ο Ηρόδοτος δίνει στους θεούς την ιδιότητα των τιμωρών, οι οποίοι με την αυστηρότητά τους στοχεύουν στο να διατηρήσουν την τάξη των εγκόσμιων.

5) Πώς αντιμετωπίζονται τα ανθρώπινα σφάλματα από τον Θεό σύμφωνα με τη διδασκαλία του Χριστού;

Απάντηση: Στο χριστιανισμό τα σφάλματα των ανθρώπων αντιμετωπίζονται με ευσπλαχνία. Η διδασκαλία του κυρίου και η Καινή Διαθήκη αντιμετωπίζουν εκείνον που διέπραξε κάποιο σφάλμα με αγάπη. Με την εξομολόγηση του, τον συγχωρούν δίνοντας του την ευκαιρία να μάθει από τα λάθη του και να μην τα ξαναδιαπράξει, πράγμα που θα τον βοηθήσει να γίνει καλύτερος άνθρωπος.

Απαντήσεις των Επαναληπτικών Ασκήσεων Ετυμολογίας των σελίδων  11 & 12 του σχολικού βιβλίου:

1)    Να σχηματίσετε ουσιαστικά ή επίθετα της α.ε. χρησιμοποιώντας τα παρακάτω συνθετικά μέρη: 

Απάντηση:
σύν + ἔχω: συνοχή (ουσ.)
ὑπέρ + μέγεθος: ὑπερμεγέθης (επίθ.)
λόχος + ἄγω: λοχαγός (ουσ.)
ναῦς + ἄρχω: ναύαρχος (ουσ.)
ἐπί +οὐρανός: ἐπουράνιος (επίθ.)
βαρύς + θυμός: βαρύθυμος (επίθ.)
ἴσος + βάρος: ἰσοβαρής (επίθ.)
ἄξιος + θαυμάζω: ἀξιοθαύμαστος (επίθ.)
διά + γράφω: διαγραφή (ουσ.)

2) Να δοθούν παράγωγα της α.ε. από τις παρακάτω σύνθετες λέξεις. Να εξετάσετε επιπλέον ποια από αυτά χρησιμοποιούνται στη ν.ε. με την ίδια ή παρόμοια σημασία: 

ρήματα: ἀτυχής: ἀτυχῶ, εὐεργέτης: εὐεργετῶ, οἰκοδόμος: οἰκοδομῶ, ἀσθενής: ἀσθενῶ
ουσιαστικά: εὐγενής: εὐγένεια, ἀμελής: ἀμέλεια, ἀντιγράφω: ἀντιγραφή, ἄτακτος: ἀταξία
ρηματικά επίθετα σε -τος ή -τεος: διαβαίνω: διαβατέος, προτιμῶ: προιμητέος, ἀποδέχομαι: ἀποδεκτός, ἐκλέγω: ἐκλεκτός

3) Να χωρίσετε τις παρακάτω λέξεις σε κατηγορίες ανάλογα με το μέρος του λόγου στο οποίο ανήκει το α΄ συνθετικό τους (λέξη κλιτή: ουσιαστικό, επίθετο, ρήμα /λέξη άκλιτη: επίρρημα, πρόθεση, μόριο) και στη συνέχεια να γράψετε τα συνθετικά τους μέρη:

Απάντηση: 
α΄ συνθετικό -κλιτή λέξη:
φιλαλήθης: φίλος (επίθ.) + ἀλήθεια 
λιθοβόλος: λίθος (ουσ.) + βάλλω

α΄ συνθετικό - λέξη άκλιτη:
ἀποβολή: ἀπό (πρόθ.) + βάλλω
συγγραφή: σύν (πρόθ.) + γράφω
συναγερμός: σύν (πρόθ.) + ἀγείρω
εύγενής: εὖ (επίρ.) + γένος
ἐπιθετικός: ἐπί + τίθημι
δύσβατος: δυσ (μόριο) + βαίνω
εὐπρεπής:  εὖ (επιρ.) + πρέπω
διακοπή: διά (πρόθ.) + κόπτω

4) Να αναλυθούν οι σύνθετες λέξεις στα συνθετικά μέρη τους: 

Απάντηση:  χειροποίητος: χείρ + ποιῶ           μισάνθρωπος: μισῶ +ἄνθρωπος
λιθοτόμος: λίθος + τέμνω            κακοδαίμων: κακός + δαίμων
πολύκαρπος: πολύς + καρπός      δίδραχμον: δύο + δραχμή
άκρόπολις: ἄκρα + πόλις             δημοκρατία: δῆμος + κράτος

5) Ποια η μεταφορική σημασία των λέξεων λιμήν, λάμπω, ὁδός, λευκός, ὑφαίνω, φάος -φῶς στη ν.ε.;

Απάντηση:  λιμήν: καταφύγιο, λάμπω: είμαι καθαρός, ὁδός: ο τρόπος, λευκός: καθαρός, ὑφαίνω: δημιουργώ, φάος - φῶς: σοφία

Απαντήσεις στις επαναληπτικές ασκήσεις Γραμματικής των σελίδων 12 & 13 του σχολικού βιβλίου:

1) Να κλίνετε τη φράση τῶν παρόντων κακῶν και στους δύο αριθμούς.

Απάντηση: 

	Ενικός Αριθμός	Πληθυντικός Αριθμός
Ονομ.	τὸπαρὸνκακὸν	τὰ παρόντα κακὰ
Γεν.	τοῦ παρόντος κακοῦ	τῶν παρόντων κακῶν
Δοτ.	τῷπαρόντικακῷ	τοῖςπαροῦσικακοῖς
Αιτ.	τὸπαρὸνκακὸν	τὰ παρόντα κακὰ
Κλητ.	ὦ παρὸνκακὸν	ὦ παρόντα κακὰ

2) Να βρείτε τα τριτόκλιτα επίθετα του κειμένου και να γράψετε την ονομαστική ενικού των τριών γενών τους.

Απάντηση:
ἑκόντος: ὁ ἑκών, ἡ ἑκοῦσα, τὸἑκὸν
ἄκοντος: ὁ ἄκων, ἡ ἄκουσα, τὸἆκον
φρενοβλαβής: ὁ, ἡ φρενοβλαβής, τὸ φρενοβλαβές
καταφανές: ὁ, ἡ καταφανής, τό καταφανές

3) Να συμπληρώσετε τον πίνακα με τους τύπους των ρημάτων στα πρόσωπα της ευκτικής των χρόνων που ζητούνται:  

Απάντηση:  

Ενεστώτας	Αόριστος	Παρακείμενος
κινδυνεύοι	κινδυνεύσαι	κεκινδυνευκώς -κυῖα -κόςεἴη
λύοιεν	λύσαιεν	λελυκότες -κυῖαι -κότα εἴησαν/εἶεν
γράφοις	γράψαις	γεγραφώς -φυῖα -φόςεἴης
νομίζοιμεν	νομίσαιμεν	νενομικότες -κυῖαι -κότα εἴημεν/εἶμεν

4) Να γράψετε τη γενική και δοτική ενικού και πληθυντικού των παρακάτω ουσιαστικών: 

Απάντηση:

	γεν. εν.	δοτ. εν.	γεν. πληθ.	δοτ. πληθ.
ὁ γραφεὺς	τοῦγραφέως	τῶγραφεῖ	τῶν γραφέων	τοῖςγραφεῦσιν
ἡ δρᾶσις	τῆς δράσεως	τῇ δράσει	τῶν δράσεων	τοῖςδράσεσιν
τὸπρᾶγμα	τοῦ πράγματος	τῷ πράγματι	τῶν πραγμάτων	τοῖςπράγμασιν
ὁ πατὴρ	τοῦπατρὸς	τῷπατρὶ	τῶν πατέρων	τοῖςπατρᾶσιν
ὁ ῥήτωρ	τοῦῥήτορος	τῷῥήτορι	τῶνῥητόρων	τοῦςῥήτορσιν
ὁ σωτὴρ	τοῦσωτῆρος	τῷσωτῆρι	τῶν σωτήρων	τοῖςσωτῆρσιν
ἡ χελιδών	τῆςχελιδόνος	τῇ χελιδόνι	τῶν χελιδόνων	τοῖςχελιδόσιν
ὁ Ἕλλην	τοῦἝλληνος	τῷἝλληνι	τῶνἙλλήνων	τοῖςἝλλησιν
οἱΤρῶες	τοῦΤρωός	τῷΤρωὶ	τῶν Τρώων	τοῖςΤρωσὶν

5) Να μεταφέρετε τα ρήματα στους τύπους που ζητούνται: 

Απάντηση:

βλάπτω	α΄ πληθ. οριστ. αορ. ε.φ.	ἐβλάψαμεν
παρέχω	γ΄ εν. υποτ. ενεστ. ε.φ.	παρέχῃ
πράττω	β΄ εν. ευκτ. ενεστ. ε.φ.	πράττοις
ἀκούω	β΄ πληθ. προστ. ενεστ. μ.φ.	ἀκούεσθε
κομίζω	γ΄ πληθ. οριστ. παρακ. μ.φ.	κεκομισμένοι, -αι, -α εἰσίν

 

6) Να βρείτε τα απαρέμφατα των παρακάτω φράσεων και να τα αναγνωρίσετε συντακτικά:

Απάντηση:
α) Δοκεῖ μοι διαφέρειν ἀνὴρ τῶν ἄλλωνζῴων.
(ειδικό απαρέμφατο, Αντικ. Ρήματος δοκεῖ, Υποκειμ. του το ἀνὴρ, ετεροπροσωπία)
β) Ὁμολογεῖται τὴν πόλιν ἡμῶν  ἀρχαιοτά την εἶναι.
(ειδικό απαρέμφατο, Υποκ. Απρ. Ρήματος "ὁμολογεῖται")
γ) Ὅμηρος ἔφη ποιμένα λαῶν εἶναι τὸν ἀγαθὸν στρατηγόν.

(ειδικό απαρέμφατο, Αντικ. Ρήματος "ἔφη", Υποκ. του τὸν στρατηγόν, ετεροπροσωπία)
δ) Συμβουλεύω ὑμῖν τὸν ἄνδρα τοῦτον ἐκποδὼν ποιεῖσθαι (= να απομακρύνετε)
(τελικό απαρέμφατο, Αντικ. Ρήματος "συμβουλεύω", Υποκ. του τό ενν. ὑμᾶς, ετεροπροσωπία)

 

7) Να εντοπίσετε τις μετοχές των παρακάτω φράσεων και να τις αναγνωρίσετε συντακτικά: 

Απάντηση:

α) Σωκράτης φανερὸς ἦν θεραπεύων τοὺς θεοὺς μάλιστα τῶν ἄλλων ἀνθρώπων. (κατηγορηματική μετοχή που εξαρτάται από το φανερὸςἦν)

β) Οὐδενὸς ἀντιπάλου παρόντος ένόμισε καταπρᾶξαιἄν (= ότι θα μπορούσε να καταφέρει) τι τῇ πόλει ἀγαθόν. (γενική απόλυτη επιρρηματική αιτιολογική μτχ, Υποκ. της το ἀντιπάλου)

γ) Δίκαια λέγοντες πολλοὶ ἄδικαποιοῦσιν. (επιρρηματική εναντιωματική μτχ, συνημμένη στο Υποκ. του ρήματος πολλοί)

δ) Τῇ ἐπιούσῃ νυκτί ( =την επόμενη νύχτα) ἔφθασαν παρελθόντες (= πρόλαβαν να ξεπεράσουν) τὴν τῶν Ἀθηναίων οἰκοδομίαν. (τῇ ἐπιούσῃ: επιθετική μτχ. με υποκείμενο το άρθρο της, επιθ. προσδ. στο νυκτί / παρελθόντες: κατηγορηματική μετοχή που εξαρτάται από το ἔφθασαν)

ε) Ἀθηναῖοι ἀπέπλευσαν εἰςΝάξονκαὶΚατάνην διαχειμάσοντες. (= για να ξεχειμωνιάσουν) (επιρρηματική τελική μετοχή συννημένη στο Υποκ. του ρήματος Ἀθηναῖοι)

 

8) Στις παρακάτω φράσεις να επισημάνετε και να χαρακτηρίσετε τους τρόπους σύνδεσης (παρατακτική, υποτακτική) όρων ή προτάσεων:

Απάντηση:  

α. Χρήμασιν οὐ μόνον δικαίως ἀλλὰκαὶ ἐλευθερίως ἐχρῆτο. (παρατακτική σύνδεση όρων)

β. ΟἱἈθηναῖοιἐπυνθάνοντο ὅτι αἱνῆεςἐνΚερκύρᾳἤδηεἰσὶτῶνΠελοποννησίων. (υποτακτική σύνδεση με την κύρια πρόταση)

γ. Φημὶ δεῖν ἐκείνους μὲν άπολέσθαι (= να θανατωθούν), ὅτι ἠσέβησαν, ἐμὲ δὲ σῴζεσθαι, ὅτι μηδὲν ἡμάρτηκα (= δεν έχω διαπράξει καμιά αδικία). (μὲν - δὲ: παρατακτική σύνδεση όρων / ὅτι: υποτακτική σύνδεση προτάσεων με την κύρια πρόταση)

δ. Οὐδεὶς ἂνὀνειδίσειε (= δε θα κορόιδευε) τυφλῷ, ἀλλὰ μᾶλλονἐλεήσαι (= θα τον λυπόταν). (παρατακτική σύνδεση κύριων προτάσεων) 

9) Στις παρακάτω φράσεις να επισημάνετε και να χαρακτηρίσετε τους ομοιόπτωτους και ετερόπτωτους ονοματικούς προσδιορισμούς:

Απάντηση:

α. Τούτῳ πολλοὶ τῶν νεωτέρων προσέχουσι τὸν νοῦν (= στρέφουν την προσοχή τους). (ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός, γενική διαιρετική στο πολλοί)

β. Πᾶσιν ἀνθρώποις ὁ πᾶς χρόνος οὐχἱκανός (= αρκετός) λόγον ἴσον παρασκευᾶσαι τοῖς τούτων ἔργοις. (πᾶσιν, ὁ πᾶς, ἴσον, τοῖς τούτων ομοιόπτωτοι ονοματικοί επιθετικοί προσδιορισμοί στις λέξεις  ἀνθρώποις, χρόνος, λόγον, ἔργοις αντίστοιχα / τούτων: ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός, γενική του δημιουργού στο ἔργοις / τοῖςἔργοις: ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός, δοτική αντικειμενιή στο ἴσον.)

γ. Τύραννος έναντίος έλευθερίᾳ καί νόμῳ έστίν. (ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί, δοτικές αντικειμενικές στό ένάντιος)

δ. Οὗτοςοὖν ὁ ταῦτα ποιήσας θανάτῳ τῷ άλγίστῳ (=με τον πιο επώδυνο) ἀπώλετο, λιμῷ. (ὁ ποιήσας: επιθετική μετοχή σε θέση ομοιόπτωτου ονοματικού επιθετικού προσδιορισμού στο οὗτος / τῷ ἀλγίστῳ: ομοιόπτωτος ονοματικός επιθετικός προσδιορισμός στο θανάτῳ / λιμῷ: ομοιόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός, επεξήγηση στο θανάτ)

ε. Ἀρίστανδρος, ἀνὴρΤελμισσεύς, μάντις, θαρρεῖν (= να έχει θάρρος) ἐκέλευσεν Ἀλέναδρον. (ἀνήρ, μάντις: ομοιόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί, παραθέσεις στο Ἀρίστανδρος / Τελμισσεύς: ομοιόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός, επιθετικός προσδιορισμός στο ἀνήρ)

στ. Ἐξέτασιν καὶ δοκιμασίαν ποιεῖται τοῦ Φεραίων ἱππικοῦ. (τοῦ Φεραίων: ομοιόπτωτος ονοματικός επιθετικός προσδιορισμός στο ἱππικοῦ / τοῦ ἱππικοῦ: ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός, γενικά αντικειμενική στα ἐξέτασιν, δοκιμασίαν)

ζ. Πολλῶν χρημάτων κρείττων (= ανώτερος) ὁ παρὰ τοῦ πλήθους ἔπαινος. (πολλῶν: ομοιόπτωτος ονοματικός επιθετικός προσδιορισμός στο χρημάτων / χρημάτων: ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός, γενική συγκριτική από το κρείττων / ὁ παρά τοῦ πλήθους: ομοιόπτωτος ονοματικός επιθετικός προσδιορισμός στο ἔπαινος.)

η. Ἡδίστῃ τῇ γλώττῃ ἀπεκρίνατο (= απάντησε με πολύ γλυκά λόγια). (ἡδίστῃ: ομοιόπτωτος ονοματικός κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τῇ γλώττῃ)

10) Στις παρακάτω φράσεις να επισημάνετε και να χαρακτηρίσετε τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς:

Απάντηση: 

α. Ἐκεῖνοι διὰτοὺς ἐνΠειραιεῖ κινδύνους ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων ζηλοῦνται. (διὰτοὺς κινδύνους: επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας / ἐν Πειραιεῖ: επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου / ὑπό ἀνθρώπων: εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου)

β. Ἐχώρουν (= βάδιζαν) ἐκτῶνοίκίων πρὸςαὐτούς. (ἐκτῶνοίκίων: επιρρηματικός εμπρόθετος του τόπου που δηλώνει κίνηση από τόπο / προς αὐτούς: επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός της κατεύθυνσης σε πρόσωπο)

γ. Πολλοὶ Ἀθηναῖοι τῷ λιμῷ ἀπέθανον. (επιρρηματικός προσδιορισμός, δοτική που δηλώνει αιτία στο άπέθανον)

δ. Ταχέως τὸν ποταμόν διέβαινον. (επιρρηματικός προσδιορισμός που δηλώνει τρόπο στο διαβαίνειν) 

ε. Τοῦ αὐτοῦ θέρους οὐ πολλῷ ὕστερον ἀφίκοντο εἰς τὴν χώραν. (τοῦ θέρους: επιρρηματικός προσδιορισμός, γενική του χρόνου στο ἀφήκοντο / πολλῷ: επιρρηματικός προσδιορισμός, δοτική της διαφοράς/μέτρου στο ὕστερον / ὕστερον: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα ἀφήκοντο / εἰς την χώραν: επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει τόπο)

στ. Μόναι αἱ Ἀμαζόνες ὡπλισμέναι ἦσαν σιδήρῳ.  (επιρρηματικός προσδιορισμός, δοτική του μέσου στο ὡπλισμέναιἦσαν)

ζ. Νομίζω πᾶσαν φύσιν μαθήσει καί μελέτῃ πρὸς ἀνδρείαν αὔξεσθαι. ( μαθήσει & μελέτῃ: επιρρηματικοί προσδιορισμοί, δοτικές του μέσου στο αὔξεσθαι / πρὸς ἀνδρείαν: επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός του σκοπού στο αὔξεσθαι).