Ανάλυση μετοχής σε δευτερεύουσα πρόταση

Ανάλυση μετοχής σε δευτερεύουσα πρόταση

Οι μετοχές αναλύονται σε ισοδύναμες δευτερεύουσες προτάσεις:

α. η επιθετική μετοχή σε δευτερεύουσα αναφορική πρόταση,
β. η κατηγορηματική μετοχή σε δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση και
γ. η επιρρηματική μετοχή σε αντίστοιχη δευτερεύουσα επιρρηματική πρόταση.

Παρατήρηση:
Η κατηγορηματική μετοχή αναλύεται σε δευτερεύουσα πρόταση μόνο όταν εξαρτάται από ρήματα που σημαίνουν αίσθηση, γνώση, μάθηση, μνήμη, δείξη, αγγελία, έλεγχο και μεταφράζεται με το ότι.

 Δεν αναλύονται οι τροπικές και οι λοιπές κατηγορηματικές μετοχές.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗΣ ΜΕΤΟΧΗΣ

έναρθρη Αναλύεται σε αναφορική πρόταση, που εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία ὅς, ἥ, ὅ στο γένος και τον αριθμό της μετοχής, αλλά σε ονομαστική πτώση γιατί η αντωνυμία θα λειτουργεί ως υποκείμενο στο ρήμα της αναφορικής πρότασης. Στην κύρια υποκαθιστούμε τη μετοχή με δεικτική αντωνυμία (ἐκεῖνος, οὗτος) στο γένος, αριθμό και πτώση της μετοχής. άναρθρη Αναλύεται σε αναφορική πρόταση, που εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία ὅς, ἥ, ὅ σε ονομαστική και στον αριθμό και το γένος του όρου που προσδιορίζει η αναφορική πλέον πρόταση. Το ρήμα της αναφορικής πρότασης μπαίνει στον ίδιο χρόνο με την μετοχή και την κατάλληλη έγκλιση ανάλογα με τους κανόνες εκφοράς της αντίστοιχης πρότασης. π.χ. α. Αἱ πόλεις διοικοῦνται τοῖς νόμοις τοῖς κειμένοις. = Αἱ πόλεις διοικοῦνται τοῖς νόμοις τούτοις οἳ κεῖνται. β. Ἅπαντες γιγνώσκομεν τὰ ὑφ΄ὑμῶν ἐψηφισμένα. = Ἅπαντες γιγνώσκομεν ταῦτα ἃὑφ΄ὑμῶν ἐψηφισμένα εἰσί.Ἀπολλωνίαν, ἣἦν Κορινθίων ἀποικία. γ. Ὁ μὴ δαρεὶς ἄνθρωπος οὐ παιδεύεται. = Ἄνθρωπος, ὃς ἂν μὴ δαρῇ, οὐ παιδεύεται.

 

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΤΟΧΗΣ

Η κατηγορηματική μετοχή αναλύεται σε δευτερεύουσα ειδική πρόταση, μόνο όταν εξαρτάται από ρήματα που σημαίνουν αίσθηση, γνώση, μάθηση, μνήμη, δείξη, αγγελία, έλεγχο και μεταφράζεται με το ότι, ακολουθώντας τον κανόνα εισαγωγής και εκφοράς των ανάλογων προτάσεων. π.χ. Οὐδένα οἶδα μισοῦντα τοὺς ἐπαινοῦντας. = Οἶδα ὅτι οὐδείς μισεῖ τοὺς ἐπαινοῦντας. Ἔγνω τὴν εἰσβολὴν ἐσομένην. = Ἔγνω ὅτι ἡ εἰσβολὴ ἔσοιτο.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΤΟΧΗΣ

Χρονική μετοχή

Αναλύεται σε χρονική πρόταση ως εξής:

1. α) Χρονικός σύνδεσμος + οριστική (όταν δηλώνει το πραγματικό)
   
   β) Χρονικός σύνδεσμος + ἂν αοριστολογικό (συνήθως) + υποτακτική (όταν δηλώνει το προσδοκώμενο ή αόριστα επαναλαμβανόμενο στο παρόν και μέλλον)
   
   γ) Χρονικός σύνδεσμος + ευκτική (αόριστα επαναλαμβανόμενο στο παρελθόν ή απλή σκέψη)
2. Η επιλογή του κατάλληλου συνδέσμου εξαρτάται από τη μορφή της χρονικής σχέσης μεταξύ της μετοχής και της κύριας πρότασης.
• σύγχρονο: ὅτε, ὁπότε, ἐνῷ, ἡνίκα.
  π.χ. Εὐθὺς νέοι ὄντες τὸἀνδρεῖον μετέρχονται. = Ὅτε νέοι ἔτι εἰσί, τὸἀνδρεῖον μετέρχονται.

• προτερόχρονο: ἐπεί, ἐπειδή, ἐξ οὗ, ἐξ ὅτου, ἀφ' οὗ, ἀφ' ὅτου.
  π.χ. Συγκαλέσας τοὺς στρατηγοὺς καὶ λοχαγοὺς ἔλεξε τοιάδε. = Ἐπεὶ συνεκάλεσε τοὺς στρατηγοὺς καὶ λοχαγοὺς ἔλεξε τοιάδε.

• υστερόχρονο: ἕως, μέχρι.

 

Παρατηρήσεις:

1. Η μετοχή ενεστώτα και παρακειμένου που εξαρτώνται από ιστορικό χρόνο ισοδυναμούν αντίστοιχα με παρατατικό και υπερσυντέλικο.
2. Αν η μετοχή είναι χρονικοϋποθετική, που δηλώνει το προσδοκώμενο ή την αόριστη επανάληψη σε παρόν και μέλλον αναλύεται με:
   
   ἐπάν, ἐπειδὰν + υποτακτική του ίδιου χρόνου, αν εκφράζει το προτερόχρονο
   ὅταν, ὅπόταν + υποτακτική του ίδιου χρόνου, αν εκφράζει το σύγχρονο
3. Αν η μετοχή είναι χρονικοϋποθετική, που δηλώνει την αόριστη επανάληψη σε παρελθόν αναλύεται με:
   
   ὅτε, ὁπότε + ευκτική στον ίδιο χρόνο

 

Αιτιολογική μετοχή

Αναλύεται σε αιτιολογική πρόταση με:

ἐπεί, ἐπειδή, διότι, ὅτι + οριστική (αν εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου) ή
ἐπεί, ἐπειδή, διότι, ὅτι + ευκτική του πλαγίου λόγου (αν εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου).

π.χ. Καὶ διὰ τοῦτο ὀργισθεὶς Ἀπόλλων κτείνει Κύκλωπας = Καὶἐπεὶ διὰ τοῦτο ὠργίσθη Ἀπόλλων, κτείνει Κύκλωπας.

Η αιτιολογική μετοχή υποκειμενικής αιτιολογίας αναλύεται με:
ὡς + οριστική (αν εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου) ή
ὡς + ευκτική του πλαγίου λόγου (αν εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου).

π.χ. Οἱ Κορίνθιοι τροπαῖον ἔστησαν ὡς νενικηκότες. = Οἱ Κορίνθιοι τροπαῖον ἔστησαν ὡς νενικηκότες εἶεν.

Τελική μετοχή

Αναλύεται σε τελική πρόταση με:

ἵνα + υποτακτική αορίστου (αν εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου) ή
ἵνα + ευκτική του πλαγίου λόγου (αν εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου).

π.χ. Νῦν τοῦτο δεησόμενοι ἥκομεν. = Νῦν ἥκομεν ἵνα τοῦτο δεηθῶμεν.
Τριήρεις ἐπλήρου ὣς βοηθήσων κατὰ θάλατταν. = Τριήρεις ἐπλήρου ἵνα βοηθήσειε κατὰ θάλατταν.

Υποθετική μετοχή

Αναλύεται σε υποθετική πρόταση ανάλογα με τον λανθάνοντα υποθετικό λόγο που σχηματίζει με το ρήμα της πρότασης. Την μορφή της δηλαδή καθορίζει η απόδοση.

π.χ. Ὄντων βωμῶν, εἰσὶ καὶ θεοί. = Εἰ εἰσὶ βωμοί, εἰσὶ καὶ θεοί. (πραγματικό)
Οὐκ ἂν ἦλθον δεῦρο, ὑμῶν μὴ κελευσάντων. = Οὐκ ἂν ἦλθον δεῦρο, εἰ ὑμεῖς μὴ ἐκελεύσατε. (μη πραγματικό)
Νικήσαντες ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε. = Ἐὰν νικήσητε, ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε. (προσδοκώμενο)
Ἐλθόντος τοῦ θανάτου οὐδεὶς βούλεται ἀποθανεῖν = Ἐὰν ἔλθῃ ὁ θάνατος, οὐδεὶς βούλεται ἀποθανεῖν. (αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον)
Ταῦτα ποιοῦντες τοὺς θεούς βοηθοὺς ἔχοιτ` ἄν. = Εἰ ταῦτα ποιοῖτε, τοὺς θεοὺς βοηθοὺς ἔχοιτ` ἄν. (απλή σκέψη του λέγοντος)
Ἀντιλέγων τις ὑπὸ τῶν τυράννων ἀπέθνῃσκε = Εἰἀντιλέγοι τις, ὑπὸ τῶν τυράννων ἀπέθνῃσκε. (αόριστη επανάληψη στο παρελθόν)

Εναντιωματική μετοχή

Αναλύεται σε εναντιωματική πρόταση με:

εἰ καὶ + οριστική ή ευκτική και
ἔάν, ἄν, ἢν και + υποτακτική ανάλογα με το ρήμα της κύριας.

Οι λέξεις που συνοδεύουν ενίοτε την εναντιωματική μετοχή (καί, καίτοι, καίπερ, καὶ ταῦτα κλπ.), δεν περιλαμβάνονται στη δευτερεύουσα εναντιωματική πρόταση.

π.χ. Κυρία γενομένη τοσούτων ἀγαθῶν οὐκ ἐφθόνησεν τοῖς ἄλλοις. = Εἰ καὶἐγένετο κυρία τοσούτων ἀγαθῶν οὐκ ἐφθόνησεν τοῖς ἄλλοις.
Ὁ μέντοι Ἀγησίλαος ἐκείνους καίπερ ὁρῶν οὐκ ἐδίωκεν. = Ὁ μέντοι Ἀγησίλαος ἐκείνους, εἰ καὶὁρῴη, οὐκ ἐδίωκεν.

Παραχωρητική μετοχή

Αναλύεται σε παραχωρητική πρόταση με:

καὶ εἰ + οριστική ή ευκτική και
καὶἐάν, ἄν, ἢν + υποτακτική ανάλογα με το ρήμα της κύριας.
Αν όμως στην κύρια υπάρχει άρνηση, τότε η μετοχή αναλύεται σε παραχωρητική πρόταση με:
οὐδ΄ εἰ, μηδ’ εἰ + οριστική ή ευκτική ή
οὐδ΄ἔάν, μηδ΄ ἔάν + υποτακτική, ανάλογα την εκφορά της κύριας.
Οι λέξεις που συνοδεύουν ενίοτε την παραχωρητική μετοχή (καί, μηδέ, οὐδὲ κλπ.), δεν περιλαμβάνονται στη δευτερεύουσα παραχωρητική πρόταση.

π.χ. Καὶἀποστᾶσα πόλις ἀφίξεται εἰς σύμβασιν. = Καὶἂν ἀποστῇ πόλις, ἀφίξεται εἰς σύμβασιν.
Οὐδὲ δὶς ἀποθανόντες δίκην δοῦναι δύναντ΄ ἂν ἀξίαν. = Καὶ εἰ δὶς ἀποθάνοιεν, οὐ δίκην δοῦναι δύναντ΄ ἂν ἀξίαν.

 

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1)Να αναλύσετε σε προτάσεις τις μετοχές:

1. Οἱ Θηβαῖοι συνεκάλεσαν ἀπὸ τῶν πόλεων ἁπασῶν ἀκουσομένους τῆς παρὰ βασιλέως ἐπιστολῆς.
2. ΟἱἝλληνες παρεσκευάζοντο ὡς δεξόμενοι αὐτόν.
3. Ἐλθόντος τοῦ θανάτου οὐδεὶς βούλεται ἀποθανεῖν.
4. Νικήσαντες ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε.
5. Ἐπορεύοντο κατοψόμενοι τοὺς πολεμίους.
6. Καὶ γὰρ ὡς ἐγὼ οἶμαι, ὀνήσεσθε ἀκούοντες.
7. Τοιαῦτα αὐτοῖς τὸ μέγεθος καὶ τοσαῦτα τὸ πλῆθος εἴργασται, ὥστε μήτ’ἂν ψευδόμενον δεινότερα τῶν ὑπαρχόντων κατηγορῆσαι.
8. Οὕτω περὶ µικρῶν ἐκινδυνεύοµεν ἐξὸν ἀδεῶς πολλὰ κεκτῆσθαι.
9. Καὶ αἰσχρὸν τοὺς μὲν περὶ τὰ Τρωϊκὰ γενομένους μιᾶς γυναικὸς ἁρπασθείσης οὕτως ἅπαντας συνοργισθῆναι τοῖς ἀδικηθεῖσιν.
10. Τὴν μὲν οὖν γενομένην ναυμαχίαν αὐτοὶ κατὰ μόνας ἀπεωσάμεθα Κορινθίους.
11. Ἕλλην ὢν Ἕλληνας ἀδικεῖ.
12. Εὖ δ’ἴσθι μηδὲν ἂν με τούτων ἐπιχειρήσαντά σε πείθειν.

 

Λύση

1. Οἱ Θηβαῖοι συνεκάλεσαν ἀπὸ τῶν πόλεων ἁπασῶν ἀκουσομένους τῆς παρὰ βασιλέως ἐπιστολῆς.
= Οἱ Θηβαῖοι συνεκάλεσαν ἀπὸ τῶν πόλεων ἁπασῶν ἴνα ἀκούσαιεν τῆς παρὰ βασιλέως ἐπιστολῆς.
(Μπορεί να εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου διότι εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου)

2. ΟἱἝλληνες παρεσκευάζοντο ὡς δεξόμενοι αὐτόν.
= ΟἱἝλληνες παρεσκευάζοντο ἵνα δέξωνται αὐτόν.

3. Ἐλθόντος τοῦ θανάτου οὐδεὶς βούλεται ἀποθανεῖν.
= Ὅταν ἔλθῃὁ θάνατος, οὐδεὶς βούλεται ἀποθανεῖν.

4. Νικήσαντες ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε.
= Ἐάν νικήσητε ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε.

5. Ἐπορεύοντο κατοψόμενοι τοὺς πολεμίους.
= Ἐπορεύοντο ἵνα κατόψοιντο τοὺς πολεμίους.
(Μπορεί να εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου διότι εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου)

6. Καὶ γὰρ ὡς ἐγὼ οἶμαι, ὀνήσεσθε ἀκούοντες.
= Καὶ γὰρ ὡς ἐγὼ οἶμαι, ὀνήσεσθε ἄν ἀκούητε.

7. Τοιαῦτα αὐτοῖς τὸ μέγεθος καὶ τοσαῦτα τὸ πλῆθος εἴργασται, ὥστε μήτ’ἂν ψευδόμενον δεινότερα τῶν ὑπαρχόντων κατηγορῆσαι.
= Τοιαῦτα αὐτοῖς τὸ μέγεθος καὶ τοσαῦτα τὸ πλῆθος εἴργασται, ὥστε μήτ’ἂν δεινότερα τῶν ὑπαρχόντων κατηγορῆσαι, καὶ εἰ ψεύδοιτο.

8. Οὕτω περὶ µικρῶν ἐκινδυνεύοµεν ἐξὸν ἀδεῶς πολλὰ κεκτῆσθαι.
= Οὕτω περὶ µικρῶν ἐκινδυνεύοµεν εἰ καὶἐξῆν ἀδεῶς πολλὰ κεκτῆσθαι.

9. Καὶ αἰσχρὸν τοὺς μὲν περὶ τὰ Τρωϊκὰ γενομένους μιᾶς γυναικὸς ἁρπασθείσης οὕτως ἅπαντας συνοργισθῆναι τοῖς ἀδικηθεῖσιν.
= Καὶ αἰσχρὸν τοὺς μὲν περὶ τὰ Τρωϊκὰ γενομένους οὕτως ἅπαντας συνοργισθῆναι τοῖς ἀδικηθεῖσιν, διότι μία γυνὴἡρπάσθη.

10. Τὴν μὲν οὖν γενομένην ναυμαχίαν αὐτοὶ κατὰ μόνας ἀπεωσάμεθα Κορινθίους.
= Τὴν μὲν οὖν ναυμαχίαν, ἣἐγένετο, αὐτοὶ κατὰ μόνας ἀπεωσάμεθα Κορινθίους.

11. Ἕλλην ὢν Ἕλληνας ἀδικεῖ.
= Εἰ καί ἐστι Ἕλλην, Ἕλληνας ἀδικεῖ.

12. Εὖ δ’ἴσθι μηδὲν ἂν με τούτων ἐπιχειρήσαντά σε πείθειν.
= Εὖ δ’ἴσθι ὅτι ἄν μηδὲν ἐπεχείρησα σε πείθειν.

 

2)Να συμπτύξετε τις ακόλουθες δευτερεύουσες προτάσεις σε αντίστοιχες μετοχές, συμπεριλαμβάνοντας και τους όρους των μετοχών.

1. Ἐπεὶ Κλαζομενίων τινὲς ἐς τὴν Σπάρτην ἀφίκοντο, καὶὕβρει καὶἀλαζονείᾳ χρώμενοι τοὺς τῶν ἐφόρων θρόνους ἀσβόλῳ κατέχρισαν. Ἐπεὶ δὲἔμαθον οἱἔφοροι, οὐκ ἠγανάκτησαν, ἀλλὰ, ἐπεὶ τὸν δημόσιον κήρυκα ἐκάλεσαν, προσέταξαν αὐτὸν δημοσίᾳ κηρῦξαι τοῦτο δὴ τὸ θαυμαζόμενον «ἐξέστω Κλαζομενίοις ἀσχημονεῑν».

2. Δύναμαι συνεῖναι ἀνθρώποις, οἳ δύνανται ἀναλίσκειν.

3. Ὁρῶ ὅτι τὰ πράγματα δυσκολίαν ἔχουσιν.

4. Ἐστρατεύσαμεν δὲἐπ’ αὐτὸν ἵνα δοῦλον ἀντὶ βασιλέως ποιήσαιμεν καὶἀποκτείναιμεν.

5. Ἐὰν παραβῇ τις τοὺς νόμους, δώσει δίκην.

6. Ἱκανοί εἰσιν οἱ θεοὶ τοὺς μικροὺς, κἂν ἐν δεινοῖς ὦσιν, σῴζειν εὐπετῶς.

Λύση

1. Ἐπεὶ Κλαζομενίων τινὲς ἐς τὴν Σπάρτην ἀφίκοντο, καὶὕβρει καὶἀλαζονείᾳ χρώμενοι τοὺς τῶν ἐφόρων θρόνους ἀσβόλῳ κατέχρισαν. Ἐπεὶ δὲἔμαθον οἱἔφοροι, οὐκ ἠγανάκτησαν, ἀλλὰ, ἐπεὶ τὸν δημόσιον κήρυκα ἐκάλεσαν, προσέταξαν αὐτὸν δημοσίᾳ κηρῦξαι τοῦτο δὴ τὸ θαυμαζόμενον «ἐξέστω Κλαζομενίοις ἀσχημονεῑν».
   Κλαζομενίων τινὲς ἐς τὴν Σπάρτην ἀφικόμενοι καὶὕβρει καὶἀλαζονείᾳ χρώμενοι τοὺς τῶν ἐφόρων θρόνους ἀσβόλῳ κατέχρισαν. Μαθόντες δὲ οἱἔφοροι οὐκ ἠγανάκτησαν, ἀλλὰ τὸν δημόσιον κήρυκα καλέσαντες προσέταξαν αὐτὸν δημοσίᾳ κηρῦξαι τοῦτο δὴ τὸ θαυμαζόμενον «ἐξέστω Κλαζομενίοις ἀσχημονεῑν».

2. Δύναμαι συνεῖναι ἀνθρώποις, οἳ δύνανται ἀναλίσκειν.
   Δύναμαι συνεῖναι ἀνθρώποις δυναμένοις ἀναλίσκειν.

3. Ὁρῶ ὅτι τὰ πράγματα δυσκολίαν ἔχουσιν.
   Ὁρῶ τὰ πράγματα δυσκολίαν ἔχοντα.

4. Ἐστρατεύσαμεν δὲἐπ’ αὐτὸν ἵνα δοῦλον ἀντὶ βασιλέως ποιήσαιμεν καὶἀποκτείναιμεν.
   Ἐστρατεύσαμεν δὲἐπ’ αὐτὸν ὡς δοῦλον ἀντὶ βασιλέως ποιήσοντες καὶἀποκτενοῦντες.

5. Ἐὰν παραβῇ τις τοὺς νόμους, δώσει δίκην.
   Παραβάς τις τοὺς νόμους δώσει δίκην.

6. Ἱκανοί εἰσιν οἱ θεοὶ τοὺς μικροὺς, κἂν ἐν δεινοῖς ὦσιν, σῴζειν εὐπετῶς.
   Ἱκανοί εἰσιν οἱ θεοὶ τοὺς μικροὺς ἐν δεινοῖς ὄντας σῴζειν εὐπετῶς.