Παραθετικά

 Γενικά Χαρακτηριστικά

• Τα επίθετα και τα επιρρήματα φανερώνουν ιδιότητες και ποιότητες, που μπορεί να υπάρχουν ταυτόχρονα σε δύο ή περισσότερα όντα, αλλά σε διαφορετικό βαθμό.-  Έτσι, διαθέτουν τρεις βαθμούς: τον θετικό, τον συγκριτικό και τον υπερθετικό.

π.χ. Σωκράτης ἐστί σοφός. (θετικός βαθμός: ο Σωκράτης έχει μία ιδιότητα, είναι σοφός)        Σωκράτης ἐστί σοφὠτερος του Σοφοκλέους (συγκριτικός βαθμός: ο Σωκράτης παρουσιάζει μία ιδιότητα σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με κάποιον άλλο, τον Σοφοκλή)       Σωκράτης ἐστί σοφώτατος. (απόλυτο υπερθετικό: ο Σωκράτης παρουσιάζει μία ιδιότητα σε πολύ μεγάλο – απόλυτο – βαθμό) Σωκράτης ἐστί σοφώτατος πάντων τῶνἈθηναίων. (υπερθετικός βαθμός: ο Σωκράτης παρουσιάζει μία ιδιότητα στον μεγαλύτερο βαθμό σε σύγκριση με όλους τους άλλους)

 

• – Τα παραθετικά μπορούν να σχηματίζονται είτε με μία λέξη (μονολεκτικά), είτε με δύο λέξεις (περιφραστικά):

π.χ. δίκαιος – δικαιότερος – δικαιότατος (μονολεκτικός σχηματισμός) φίλος – μᾶλλον φίλος – μάλιστα φίλος (περιφραστικός σχηματισμός)

•  
• Οι μετοχές και κάποια μονοκατάληκτα επίθετα σχηματίζουν μόνο περιφραστικά τα παραθετικά τους: π.χ. ὁ δυνάμενος – ὁμᾶλλον δυνάμενος – ὁ μάλιστα δυνάμενος, ὁκόλαξ – ὁμᾶλλονκόλαξ – ὁ μάλιστα κόλαξ.
• Όσα επίθετα φανερώνουν ύλη, τοπική ή χρονική σχέση, μέτρο, καταγωγή, συγγένεια, μόνιμη κατάσταση, επίθετα σύνθετα με α΄ συνθετικό στερητικό ἀ-, το επίθετο πᾶς και την πρόθεση ὑπερ, δεν σχηματίζουν παραθετικά: π.χ. λίθινος, χερσαῖος, σταδιαῖος, μητρικός, θνητός, ἀθάνατος, πάνσοφος, ὑπερμεγέθης.

 

Α. Σχηματισμός Παραθετικών

1. Δευτερόκλιτα επίθετα:

-ότερος, -οτέρα, -ότερον -ότατος, -οτάτη, -ότατον ή εναλλακτικά -ώτερος, -ωτέρα, -ώτερον -ώτατος, -ωτάτη, -ώτατον

– όταν η παραλήγουσα του επιθέτου είναι μακρά, επιλέγω – ο -.

π.χ. πτωχός – πτωχότερος – πτωχότατος

– όταν η παραλήγουσα του επιθέτου είναι βραχεία, επιλέγω – ω -.

π.χ. νέος – νεώτερος – νεώτατος

– όταν πριν από την κατάληξη – ος, υπάρχουν δύο σύμφωνα ή ένα διπλό (ζ, ξ, ψ) (θέσει μακρά παραλήγουσα), επιλέγω – ο -.

π.χ. θερμός – θερμότερος – θερμότατος.

2. Τριτόκλιτα επίθετα

– έστερος, – εστέρα, – έστερον – έστατος, – εστάτη, – έστατον

α) Τα σιγμόληκτα δικατάληκτα επίθετα σε – ης, – ες (π.χ. ἀληθής – ἀληθέστερος – ἀληθέστατος).

β) Τα ενρινόληκτα και υγρόληκτα δικατάληκτα επίθετα σε – ων, – ον (σώφρων – σωφρονέστερος – σωφρονέστατος).

γ) Τα επίθετα ἂκρατος, ἂσμενος, ἐρρωμένος, πένης.

– ούστερος, – ουστέρα, – ούστερον – ούστατος, – ουστάτη, – ούστατον

Το επίθετο ἁπλοῦς και τα συνηρημένα επίθετα με β΄ συνθ. το νοῦς.

– ίστερος, – ιστέρα, – ίστερον – ίστατος, – ιστάτη, – ίστατον

Τα μονοκατάληκτα επίθετα ἃρπαξ, βλάξ, λάλος, κλέπτης, πλεονέκτης και το επίθετο ἂχαρις.

– αίτερος, – αιτέρα, – αίτερον – αίτατος, – αιτάτη, αίτατον

Το επίθετο παλαιός και ορισμένα επίθετα σε – ος, όπως ἲσος, ὂψιος, εὒδιος, ἳδιος, ἣσυχος, φίλος.

Ανώμαλα παραθετικά επιθέτων

Θετικός	Συγκριτικός		Υπερθετικός
αἰσχρός	ὁ, ἡαἰσχίων	τὸαἴσχιον	αἴσχιστος
ἐχθρὸς	ὁ, ἡἐχθίων	τὸἔχθιον	ἔχθιστος
-//-	και ομαλά	ἐχθρό-τερος	ἐχθρό-τατος
ἡδὺς	ὁ, ἡἡδίων	τὸἥδιον	ἥδιστος
καλός	ὁ, ἡκαλλίων	τὸκάλλιον	κάλλιστος
μέγας	ὁ, ἡ μείζων	τὸμεῖζον	μέγιστος
ῥᾴδιος	ὁ, ἡῥᾴων	τὸῥᾷον	ῥᾷστος
ταχύς	ὁ, ἡθάττων	τὸθᾶττον	τάχιστος
ἀγαθὸς	ὁ, ἡἀμείνων	τὸἄμεινον	ἄριστος
-//-	ὁ, ἡβελτίων	τὸβέλτιον	βέλτιστος
-//-	ὁ, ἡ κρείττων	τὸκρεῖττον	κράτιστος
-//-	ὁ, ἡλῴων	τὸλῷον	λῷστος
κακός	ὁ, ἡκακίων	τὸκάκιον	κάκιστος
-//-	ὁ, ἡχείρων	τὸχεῖρον	χείριστος
μακρός	(ομαλά)	μακρότερος	μακρότατος
-//-		—	μήκιστος
μικρός		μικρότερος	μικρότατος
-//-	ὁ, ἡἐλάττων	τὸἔλαττον	ἐλάχιστος
-//-	ὁ, ἡἥττων	τὸἧττον	επίρρ. ἥκιστα
ὀλίγος	ὁ, ἡμείων	τὸμεῖον	ὀλίγιστος
πολὺς	ὁ, ἡπλείων	τὸ πλέον	πλεῖστος

Κλίση των επιθέτων συγκριτικού βαθμού σε -ίων, -ίον και –ων, -ον.

Ενικός αριθμός

Ονομ.	ὁ	ἡ	κακίων	τό	κάκιον
Γεν.	τοῦ	τῆς	κακίονος	τοῦ	κακίονος
Δοτ.	τῷ	τῇ	κακίονι	τῷ	κακίονι
Αιτ.	τόν	τήν	κακίονα/κακίω	τό	κάκιον
Κλητ.	(ὦ)		κάκιον	(ὦ)	κάκιον

Πληθυντικός αριθμός

Ονομ.	οἱ	αἱ	κακίονες/κακίους	τά	κακίονα/κακίω
Γεν.	τῶν		κακιόνων	τῶν	κακιόνων
Δοτ.	τοῖς	ταῖς	κακίοσι(ν)	τοῖς	κακίοσι
Αιτ.	τούς	τάς	κακίονας/κακίους	τά	κακίονα/κακίω
Κλητ.	(ὦ)		κακίονες/κακίους	(ὦ)	κακίονα/κακίω

Β. Παραθετικά επιρρημάτων

Τα επιρρήματα στο συγκριτικό βαθμό μοιάζουν με την αιτιατική του ουδετέρου στον ενικό αριθμό, ενώ στον υπερθετικό βαθμό με την αιτιατική του ουδετέρου στον πληθυντικό αριθμό.

π.χ. δικαίως – δικαιότερον – δικαιότατα (μονολεκτικά)

δικαίως – μᾶλλον δικαίως – μάλιστα δικαίως (περιφραστικά)

Ανώμαλα παραθετικά επιρρημάτων

•  

εὖ	ἂμεινον	ἂριστα
-//-	βέλτιον	βέλτιστα