Υποθετικοί λόγοι -Μετοχές

 

Υπενθύμιση

Αρκτικοί χρόνοι:  Ενεστώτας,  απλός Μέλλοντας , Παρακείμενος

Ιστορικοί χρόνοι: Παρατατικός,  Αόριστος, Υπερσυντέλικος

 

Α. Οι υποθετικοί λόγοι ανάλογα με τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς της υπόθεσης και την έγκλιση της απόδοσης διακρίνονται σε έξι είδη με αντίστοιχες σημασίες.

α) 1ο είδος: To πραγματικό

ΥΠΟΘΕΣΗ	ΑΠΟΔΟΣΗ
«εἰ» + οριστική κάθε χρόνου (μτφρ. αν + οριστική)	κάθε έγκλιση, εκτός από δυνητική οριστική (μτφρ. η αντίστοιχη έγκλιση)

π.χ. Εἰ θεοί τι δρῶσιν αἰσχρόν, οὐκεἰσὶν θεοί. (μτφρ. εάν οι θεοί κάνουν κάτι ανήθικο, δεν είναι θεοί.)

Παρατήρηση:
Όταν η υπόθεση και η απόδοση εκφέρονται με οριστική μέλλοντα τότε ο υποθετικός λόγος εκφράζει το πραγματικό με σημασία προσδοκώμενου. Σ’ αυτήν την περίπτωση η υπόθεση εκφράζει κάτι το ανεπιθύμητο και η απόδοση δηλώνει ότι θα επακολουθήσει οπωσδήποτε το προσδοκώμενο, που αποτελεί ένα είδος απειλής, προειδοποίησης ή και συναισθηματικής παρόρμησης.

π.χ Εἰ μὲν δώσει τῶνἐπιτηδευμάτων Τίμαρχος δίκην, ἀρχὴνεὐκοσμίαςἐντῇ πόλει κατασκευάσετε. (μτφρ. Εάν ο Τίμαρχος θα τιμωρηθεί για τις πράξεις του, θα επιβάλετε ευταξία στην πόλη.)

π.χ. Εἰ ὧδε στρατευσόμεθα, οὐ δυνησόμεθα μάχεσθαι. (μτφρ. Αν εκστρατεύσουμε με αυτόν τον τρόπο, δεν θα μπορέσουμε να πολεμήσουμε.)
β) 2ο είδος: To μη πραγματικό ή αντίθετο του πραγματικού

ΥΠΟΘΕΣΗ	ΑΠΟΔΟΣΗ
«εἰ» + οριστική ιστορικού χρόνου (μτφρ. αν + οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου)	δυνητική οριστική (οριστική ιστορικού χρόνου + δυνητικό «ἂν») (μτφρ. θα + παρατατικός ή υπερσυντέλικος)

π.χ. Ταῦταοὐκ ἂνπροέλεγεν, εἰ μὴ ἐπίστευεν ἀληθεύσειν. (μτφρ. Δεν θα έλεγε προηγουμένως αυτά, αν δεν πίστευε ότι είναι αληθή.)

Παρατήρηση:
Το δυνητικό «ἂν» μπορεί να παραλείπεται από την απόδοση στις περιπτώσεις που υπάρχει:

α) παρατατικός απρόσωπων ρημάτων ή εκφράσεων (ἔδει, ἐχρῆν, προσῆκε, ἐξῆν, ἐνῆν, ἔπρεπε, ἄξιονἦν, δίκαιον ἦν, ἀναγκαῖονἦν, εἰκὸςἦν, ὑπῆρχε, οἷόν τ’ ἦν, καλὸνἦν, αἰσχρὸνἦν, ἔπρεπε, ἐλυσιτέλει, συνέφερεν κ.λπ.) + απαρέμφατο,
β) παρατατικός ή αόριστος των ρημάτων κινδυνεύω, μέλλω, βούλομαι + απαρέμφατο,
γ) ρηματικό επίθετο σε –τέος + ἦν,
δ) δυνητικός ρηματικός τύπος (= απαρέμφατο ή μετοχή + ἄν).

π.χ.:
Εἰ μένποτε ἠδίκησέ με, προσῆκεν αὐτῷ δίκην διδόναι. (μτφρ. Αν βέβαια με αδίκησε κάποτε, έπρεπε αυτός να τιμωρηθεί.)

Εἰ γὰρ οἷον τ’ ἦν ἀθανάτουςεἶναι, ἄξιονἦν πενθεῖν τούτους. (μτφρ. Αν ήταν δυνατό να είναι αθάνατοι, άξιζε να πενθεί κανείς αυτούς.)

Ἡ πόλις ἐκινδύνευσε πᾶσα διαφθαρῆναι, εἰἄνεμοςἐπεγένετοτῇφλογὶἐπίφοροςἐςαὐτήν. (μτφρ. Λίγο ακόμα και θα καταστρεφόταν η πόλη, αν ο άνεμος φυσούσε τη φωτιά με κατεύθυνση προς αυτή.)

γ) 3ο είδος: Το προσδοκώμενο

ΥΠΟΘΕΣΗ	ΑΠΟΔΟΣΗ
«ἐάν», «ἄν», «ἢν» + υποτακτική (μτφρ. αν + υποτακτική)	οριστική μέλλοντα ή μελλοντική έκφραση (μτφρ. οριστική μέλλοντα)

π.χ. Ἐὰν μὲντοίνυντοὺςἀγνῶτας κολάζητε, οὐδεὶς ἔσται τῶνἄλλωνβελτίων. (μτφρ. Αν τιμωρείτε τους άσημους, κανείς δεν θα γίνει καλύτερος από τους υπόλοιπους.)

Παρατήρηση:
α) Ως μελλοντική έκφραση μπορεί να θεωρηθεί η υποτακτική, η δυνητική ευκτική, η ευχετική ευκτική, η προστακτική, τα απρόσωπα ρήματα με υποκείμενο τελικό απαρέμφατο, τα ρηματικά επίθετα σε -τέος, -τός, ενεστώτας με σημασία μέλλοντα, αόριστος με σημασία μέλλοντα, παρακείμενος με σημασία μέλλοντα, δευτερεύουσα πρόταση, τελική μετοχή.

π.χ. Ἐὰν πάντα ἀκούσητε, κρίνατε. (μτφρ. Αν ακούσετε τα πάντα, αποφασίστε).
β) Το προσδοκώμενο μπορεί να δηλωθεί και με οριστική μέλλοντα και στην υπόθεση και στην απόδοση. Στην προκείμενη περίπτωση, η υπόθεση δηλώνει κάτι το ανεπιθύμητο, ενώ η απόδοση τη βεβαιότητα της επακολούθησης του προσδοκωμένου. Αυτή η βεβαιότητα συνιστά κατά κάποιον τρόπο απειλή, προειδοποίηση ή συναισθηματική παρόρμηση, σε περίπτωση που πραγματοποιηθεί ό,τι λέγεται στη υπόθεση. π.χ. Εἰ Ἕκτορα ἀποκτενεῖς, καὶαὐτὸς ἀποθανεῖ. (μτφρ. Αν σκοτώσεις τον Έκτορα, και ο ίδιος θα πεθάνεις.)

δ) 4ο είδος: Aόριστη επανάληψη στο παρόν - μέλλον

ΥΠΟΘΕΣΗ	ΑΠΟΔΟΣΗ
«ἐάν», «ἄν», «ἢν» + υποτακτική (μτφρ. αν + υποτακτική ή κάθε φορά που + οριστική)	οριστική ενεστώτα ή γνωμικός μέλλοντας, γνωμικός αόριστος, παρακείμενος με σημασία ενεστώτα (μτφρ. οριστική ενεστώτα)

π.χ. Ἢν ἐγγὺς ἔλθῃ θάνατος, οὐδεὶς βούλεται θνῄσκειν. (μτφρ. Αν πλησιάσει / Κάθε φορά που πλησιάζει ο θάνατος, κανείς δεν θέλει να πεθάνει.)

π.χ. Ἢν δέ τις τούτων τι παραβαίνῃ, ζημίαναὐτοῖς ἐπέθεσαν. (μτφρ. Αν / Κάθε φορά που κάποιος απ’ αυτούς παρέβαινε κάτι τους τιμωρούσαν.)

ε) 5ο είδος: Aπλή σκέψη του λέγοντος

ΥΠΟΘΕΣΗ	ΑΠΟΔΟΣΗ
«εἰ» + ευκτική (μτφρ. αν + οριστική)	δυνητική ευκτική (ευκτική όλων των χρόνων εκτός από μέλλοντα + δυνητικό «ἂν») (μτφρ. οριστική μέλλοντα ή είναι δυνατόν να, μπορώ να, θα μπορέσω να + υποτακτική)

π.χ. Ἔτι δ’ οὐδὲ πάθοιτ’ ἂν ἀηδὲςοὐδὲντοσοῦτον, εἰ πολλά τινοςληροῦντος ἀκούσαιτε. (μτφρ. Ακόμα δεν θα πάθετε τίποτα τόσο δυσάρεστο, αν ακούσετε κάποιον να φλυαρεί.)

Παρατήρηση:
Στην απόδοση σπανιότερα μπορεί να υπάρχει οριστική αρκτικού χρόνου, ευχετική ευκτική, προστακτική, δυνητικό απαρέμφατο, δυνητική μετοχή:

π.χ. Εἴ τις τάδε παραβαίνοι, ἐναγὴς ἔστω τοῦἈπόλλωνος. (μτφρ. Αν κάποιος παραβεί αυτά, να έχει την κατάρα του Απόλλωνα.)

π.χ. Εἰ γένοιτο φανερὸντὸ μέλλον συνοίσειντῇ πόλει, νομίζω ἂν ὑμᾶς ἑλέσθαι τοῦτοἀντὶπολλῶν χρημάτων. (μτφρ. Αν γίνει γνωστό αυτό που πρόκειται να συμφέρει στην πόλη, νομίζω πως θα το προτιμήσετε αντί για πολλά χρήματα.)

π.χ. Ἀγησίλαοςγιγνώσκειεἰταῦτα πράττοιενἁμαρτάνονταςἂν αὐτούς. (μτφρ. Ο Αγησίλαος πληροφορείται ότι αυτοί μπορεί να διαπράττουν λάθη, αν κάνουν αυτά.)

στ) 6ο είδος: Αόριστη επανάληψη στο παρελθόν.

ΥΠΟΘΕΣΗ	ΑΠΟΔΟΣΗ
«εἰ» + ευκτική (επαναληπτική) (μτφρ. κάθε φορά που + οριστική παρατατικού)	παρατατικός (σπανίως με το ἄν), οριστική αορίστου, (σπανίως χωρίς το ἄν), υπερσυντέλικος με σημασία παρατατικού (μτφρ. οριστική παρατατικού)

π.χ. Λύσανδρος δὲ τούς τε φρουρούς τῶνἈθηναίωνκαὶ εἴ τιναἄλλονἈθηναῖον ἴδοι που, ἀπέπεμπεν εἰςτὰςἈθήνας. (μτφρ. Ο Λύσανδρος και τις αθηναϊκές φρουρές και αν κάποιον άλλο Αθηναίο έβρισκε κάπου, τους έστελνε στην Αθήνα.)

π.χ. Εἴ δέ τις ἀντείποι, ἐτεθνήκει. (μτφρ. Αν κανείς αντιμιλούσε, αμέσως ήταν νεκρός.)

 

 

ΑΣΚΗΣΗ
Να αναγνωρίσετε το είδος των υποθετικών λόγων.

·         Ἂν μὴ πιστεύητε, πέμψατε πρέσβεις Ἀθῆναζε.

·         Ἄν τι συμβῇ τοιοῦτον, μέμνημαι τοῦ πατρὸς.

·         Φαίη ἂν ἡθανοῦσα, εἰ φωνὴν λάβοι.

·         Ἡμεῖς φύσις, ἂν ᾖ πονηρὰ, πολλὰκι φαῦλα βουλεύεται.

·         Εἰ τοῦτο πάντες ἐποιοῦμεν, ἅπαντες ἂν ἀπωλόμεθα.

·         Πάντων ἀθλιώτατος ἂν γενόιμην, εἰ φυγὰς ἀδίκως καταστήσομαι.

·         Σωκράτης οὐκ ἔπινε, εἰ μὴ διψοῖη.

·         Ἂν μὴ τι κατὰ γνώμην ἐκβῇ, ἐν ὀργῇ ποιεῖσθε.

·         Εἰ Ἀγησίλαος τοὺς νέους σπουδαίους γυμναζομένους ἴδοι, ἐπῄνεσεν ἄν.

Λύση

1. Ἂν μὴ πιστεύητε, πέμψατε πρέσβειςἈθήναζε.
   Προσδοκώμενο
2. Ἄν τι συμβῇ τοιοῦτον, μέμνημαι τοῦπατρός.
   Αόριστη επανάληψη στο παρόν - μέλλον
3. Φαίηἂν ἡθανοῦσα, εἰ φωνὴν λάβοι.
   Απλή σκέψη του λέγοντος
4. Ἡμὲνφύσις, ἂνᾖ πονηρὰ, πολλάκιςφαῦλα βούλεται.
   Αόριστη επανάληψη στο παρόν - μέλλον
5. Εἰ τοῦτοπάντες ἐποιοῦμεν, ἅπαντες ἂνἀπωλόμεθα.
   Μη πραγματικό
6. Πάντωνἀθλιώτατος ἂνγενοίμην, εἰ φυγὰςἀδίκως καταστήσομαι.
   Πραγματικό
7. Σωκράτηςοὐκ ἔπινε, εἰ μὴ διψῴη.
   Αόριστη επανάληψη στο παρελθόν
8. Ἂν μή τι κατὰγνώμην ἐκβῇ, ἐνὀργῇ ποιεῖσθε.
   Αόριστη επανάληψη στο παρόν - μέλλον
9. Εἰ Ἀγησίλαοςτοὺς νέους σπουδαίους γυμναζόμενους ἴδοι, ἐπῄνεσενἄν.
   Αόριστη επανάληψη στο παρελθόν

 

Υποθετική μετοχή

Αναλύεται σε υποθετική πρόταση ανάλογα με τον λανθάνοντα υποθετικό λόγο που σχηματίζει με το ρήμα της πρότασης. Την μορφή της δηλαδή καθορίζει η απόδοση.

π.χ.

Ὄντων βωμῶν, εἰσὶ καὶ θεοί.
= Εἰ εἰσὶ βωμοί, εἰσὶ καὶ θεοί. (πραγματικό)

Οὐκ ἂν ἦλθον δεῦρο, ὑμῶν μὴ κελευσάντων.
= Οὐκ ἂν ἦλθον δεῦρο, εἰ ὑμεῖς μὴ ἐκελεύσατε. (μη πραγματικό)

Νικήσαντες ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε.
= Ἐὰν νικήσητε, ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε. (προσδοκώμενο)

Ἐλθόντος τοῦ θανάτου οὐδεὶς βούλεται ἀποθανεῖν.
= Ἐὰν ἔλθῃ ὁ θάνατος, οὐδεὶς βούλεται ἀποθανεῖν. (αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον)

Ταῦτα ποιοῦντες τοὺς θεούς βοηθοὺς ἔχοιτε ἄν.
= Εἰ ταῦτα ποιοῖτε, τοὺς θεοὺς βοηθοὺς ἔχοιτε ἄν. (απλή σκέψη του λέγοντος)

Ἀντιλέγων τις ὑπὸ τῶν τυράννων ἀπέθνῃσκε.
= Εἰ ἀντιλέγοι τις, ὑπὸ τῶν τυράννων ἀπέθνῃσκε. (αόριστη επανάληψη στο παρελθόν)

 

ΑΣΚΗΣΗ

Να μετατρέψετε τις ακόλουθες υποθετικές προτάσεις σε υποθετικές μετοχές.

α. Πάντων ἀθλιώτατος ἂν γενόιμην, εἰ φυγὰς ἀδίκως καταστήσομαι.
β. Ἀπέθανον γάρ, εἰ μὴ ἡτῶν τριάκοντα ἡ ἀρχὴ κατελύθη.
γ. Φαίη ἂν ἡθανοῦσα, εἰ φωνὴν λάβοι.
δ. Ἐάν τι λέγῃς παρὰ ταῦτα, μάτην ἐρεῖς.
ε. Εἰ αὕτη ἡ πόλις ληφθήσεται, ἔχεται καὶ ἡ πᾶσα Σικελία.

Λύση

α.Πάντων ἀθλιώτατος ἂν γενόιμην, εἰ φυγὰς ἀδίκως καταστήσομαι.
Πάντων ἀθλιώτατος ἂν γενόιμην, φυγὰς ἀδίκως καταστησόμενος.

Εναλλακτική για μετοχή:
Πάντων ἀθλιώτατος ἂν γενόιμην, ἐὰν φυγὰς ἀδίκως καταστήσομαι.

β.Ἀπέθανον γάρ, εἰ μὴ ἡτῶν τριάκοντα ἀρχὴ κατελύθη.
Ἀπέθανον γάρ, μὴ τῆς τριάκοντα ἀρχῆς καταλυθείσης.

Προσοχή στα άρθρα και πτώσεις.

γ.Φαίη ἂν ἡθανοῦσα, εἰ φωνὴν λάβοι.
Φαίη ἂν ἡθανοῦσα φωνὴν λαβοῦσα.

Η πρώτη πρόταση είναι ορθή, η δεύτερη είναι εναλλακτική με μετοχή.

δ.Ἐάν τι λέγῃς παρὰ ταῦτα, μάτην ἐρεῖς.
Λέγων τι παρὰ ταῦτα μάτην ἐρεῖς.

Δύο τρόποι έκφρασης: υποθετική πρόταση ή μετοχή.

ε.Εἰ αὕτη ἡ πόλις ληφθήσεται, ἔχεται καὶ ἡ πᾶσα Σικελία.
Ταύτης τῆς πόλεως ληφθησομένης ἔχεται καὶ ἡ πᾶσα Σικελία.

.