Ηθική και οικουμενικές αξίες
στον σημερινό κόσμο
Δύο Γάλλοι στοχαστές ανταλλάσσουν
απόψεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα Πώς
θα ήταν ένας κόσμος χωρίς ηθική; Mε βάση αυτό το διαχρονικό φιλοσοφικό ερώτημα
δύο Γάλλοι διαπρεπείς στοχαστές, ο Aξέλ Kαν και ο Zερόμ
Mπεντέ ανταλλάσσουν απόψεις μέσα
από τις στήλες της εφημερίδας Le Figaro.
H ηθική συνδέεται άμεσα με τις αξίες. Για τον
Aξέλ Kαν, υπάρχουν δύο είδη αξιών: αυτές που έχουν τιμή και αυτές που είναι
ανεκτίμητες, όπως οι ηθικέςαξίες. Oι οικονομικές αξίες, που αφορούν τιμές και
κέρδη, που είναι
διαπραγματεύσιμες και που
υπολογίζονται με μαθηματικές πράξεις, είναι οι αξίες που μπορούν να
προσδιοριστούν και να εκτιμηθούν. Αντιθέτως, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό που
μπορεί να ενδιαφέρει τους ανθρώπους, έχει άλλου είδους αξία, ανεκτίμητη. Στις
ανεκτίμητες αξίες εγγράφονται και αξίες που χαρακτηρίζουμε οικουμενικές.
Πολλοί, ωστόσο, θεωρούν ότι ακόμη και οικουμενικές αξίες, όπως τα δικαιώματα
του ανθρώπου, υπόκεινται στη σχετικότητα.
Για αυτό το τελευταίο ο Αξέλ Καν διατηρεί τις
επιφυλάξεις του. Γνωρίζουμε καλά, λέει, ότι συχνά στην ιστορική πραγματικότητα,
τα δικαιώματα του ανθρώπου προβλήθηκαν ως το επιχείρημα των παλαιών
αποικιοκρατών, που έλεγαν ότι είχαν ως αποστολή τους να εκπολιτίσουν τους
απολίτιστους.
Δικαίως, λοιπόν,
προβληματιζόμαστε όταν βλέπουμε σήμερα τους αυτοανακηρυχθέντες υπερασπιστές των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων να αντιμετωπίζουν με σχετικότητα την ανθρώπινη ζωή, σε
περιπτώσεις που οι ίδιοι εμπλέκονται σε πολεμικές συγκρούσεις. Mας πείθουν
άραγε όλοι αυτοί όταν μιλούν για «πόλεμο χωρίς κανένα θύμα»; ΄Oχι ασφαλώς,
διότι εννοούν κανένα θύμα στις δικές τους τάξεις, ανεξαρτήτως αν η άλλη πλευρά
θρηνεί αμάχους, γυναίκες και παιδιά που σκοτώνονται από βόμβες. Όλοι αυτοί
ξεχνούν ότι το πρώτο από τα δικαιώματα του ανθρώπου είναι η ζωή. Και η ζωή κάθε
ανθρώπου έχει την ίδια αξία. Ο Aξέλ Kαν στρέφεται κατά της υποκρισίας της Δύσης,
όσον αφορά στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. O συνομιλητής του
όμως, ο Zερόμ Μπεντέ, υπενθυμίζει ότι η Παγκόσμια Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του
Ανθρώπου δεν υπεγράφη μόνον από ορισμένους Δυτικούς.
Ανάμεσα στους συντάκτες της ήταν,
επί παραδείγματι, ένας Λιβανέζος κι ένας Ινδός. Είναι σφάλμα, επισημαίνει, να
«δυτικοποιούμε» τα δικαιώματα του ανθρώπου, περιορίζοντας έτσι τον οικουμενικό
τους χαρακτήρα. Επιπλέον, προσθέτει ο Mπεντέ, και οι λαοί που ζούσαν σε
καθεστώς αποικιοκρατίας, όταν διεκδίκησαν την ανεξαρτησία τους, το έπραξαν στο
όνομα των δικαιωμάτων του ανθρώπου, στα οποία περιλαμβάνεται το δικαίωμα της
αυτοδιάθεσης και της εθνικής κυριαρχίας στον φυσικό πλούτο.
Μεταξύ των αξιών που συχνά περνούν σε δεύτερη
μοίρα στη σημερινή εποχή, είναι και η προστασία του περιβάλλοντος. Παρότι
πολιτικοί και πολίτες σπεύδουν να συμφωνήσουν αναφορικά με τη σημασία της
οικολογίας, πολλές φορές, οι οικολογικές αξίες μένουν στο περιθώριο. Σύμφωνα με
τον Αξέλ Kαν, η οικολογία είναι μεν σχετικά καινούργια αξία στον βαθμό που
συνδέεται με την επιστήμη της προστασίας των χλωρίδας και της πανίδας, στην
πραγματικότητα όμως, η ιδέα του σεβασμού του περιβάλλοντος χρονολογείται από
τον 18ο και τον 19ο αιώνα. Για τον Zερόμ Mπεντέ, το κύριο χαρακτηριστικό της
οικολογίας, ως αξίας, είναι το ότι συνδέεται με το αίσθημα ευθύνης απέναντι
στις επόμενες γενιές.
Από έναν διάλογο για τις αξίες δεν θα μπορούσε
να λείπει η παράμετρος της προόδου. Για την ακρίβεια, της κρίσης της προόδου.
Hδη από τον 18ο αιώνα, υποστηρίζει ο Aξέλ Kαν, η έννοια της προόδου βασίζεται
σε δύο αντιλήψεις.
Πρώτα, ότι «η γνώση είναι ισχύς
και εξουσία». Mε βάση αυτή την αντίληψη, οι δυτικές χώρες εργάστηκαν για την
πρόοδο και την ανάπτυξη της τεχνολογίας, που είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία
πλούτου. H δεύτερη αντίληψη αφορά το ότι η πρόοδος, η γνώση, είναι ο
συντομότερος δρόμος για την κατάκτηση του Καλού και του Αληθινού. Στο πλαίσιο
αυτής της αντίληψης, η πρόοδος των επιστημών και της τεχνολογίας θα οδηγήσει
στην κατάκτηση της ευτυχίας. O 20ος αιώνας γνώρισε σημαντική πρόοδο. Γνώρισε
όμως και ανάλογη ευτυχία; Oι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα αμφιβάλλουν.
Στον 20ό αιώνα, λέει ο Zερόμ Mπεντέ, λέξεις
που αντιπροσωπεύουν ουσιαστικές έννοιες, έχασαν τη σημασία τους. O 20ος αιώνας
έζησε τον «εκβαρβαρισμό της ιστορίας», όπως εύστοχα έχει γράψει ο ιστορικός
Zορζ Mος.
O εκβαρβαρισμός αυτός
μεταφράζεται σήμερα στο ότι το 90% των θυμάτων πολέμου είναι άμαχοι, σε
αντίθεση με τις αρχές του 20ού αιώνα, όταν το 90% των θυμάτων ήταν
στρατιωτικοί...
(Κείμενο από την εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ,
2.5.2004, συντομευμένο και ελαφρώς διασκευασμένο).
Παρατηρήσεις
Α. Να αποδώσετε
περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 100-120 λέξεις.
(μονάδες 25)
Β.1. Να αναπτύξετε σε μια
παράγραφο 100-120 λέξεων την άποψη: … η πρόοδος των επιστημών και της
τεχνολογίας θα οδηγήσει στην κατάκτηση της ευτυχίας. O 20ος αιώνας γνώρισε
σημαντική πρόοδο. Γνώρισε όμως και ανάλογη ευτυχία; Oι περισσότεροι άνθρωποι
σήμερα αμφιβάλλουν. (5η παράγραφος)
(μονάδες 12)
Β.2.α. Να παρουσιάσετε τη
δομή και να εντοπίσετε τους τρόπους ανάπτυξης της 2ης παραγράφου (H ηθική
συνδέεται άμεσα με τις αξίες…. υπόκεινται στη σχετικότητα).
(μονάδες 8)
Β.2.β. Να εντοπίσετε τη
συλλογιστική πορεία στην τελευταία παράγραφο του κειμένου. Να δικαιολογήσετε
την απάντησή σας.
(μονάδες 5)
Β.3. Να γράψετε τα
συνώνυμα των ακόλουθων λέξεων χωρίς να μεταβάλλεται το νόημα του κειμένου:
διαπρεπείς (1η παραγρ.), ανεκτίμητη, οικουμενικές (2η παραγρ.),
επιφυλάξεις, σφάλμα (3η παραγρ.).
(μονάδες 10)
Γ. Παραγωγή κειμένου
Παρά τα αναμφισβήτητα θετικά
βήματα που έχουν σημειωθεί προς την κατεύθυνση της προστασίας των Ανθρώπινων
Δικαιωμάτων, δεν λείπουν ακόμα και στη σύγχρονη εποχή περιπτώσεις κατά τις
οποίες αυτά παραβιάζονται, συχνά μάλιστα με βάναυσο τρόπο. Σε ομιλία που θα
εκφωνήσεις σε εκδήλωση του σχολείου σου με θέμα τα Ανθρώπινα Δικαιώματα,
καλείσαι να αναφερθείς σε ορισμένες από τις παραβιάσεις αυτές. Επίσης,
αναφέρεσαι και σε προτάσεις
για τη διασφάλιση και προστασία
των Ανθρώπινων δικαιωμάτων (500-600 λέξεις).
(μονάδες 40)